Türk Hukuku Kavramlar Ansiklopedisi (100 Kavram)
Hukuk Sözlüğü ve Kavramlar Rehberi
Mevzuat metinlerinde, mahkeme kararlarında ve yargılama süreçlerinde en sık karşılaşılan hukuki terimlerin kanuni dayanakları, şartları ve uygulamadaki sonuçları.
Medeni, Borçlar ve Miras Hukuku Terimleri
Muvazaa ve Muris Muvazaası
Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan görünürde işlem yapmaları ve mirasbırakanın mal kaçırmasına dayalı tapu iptal davası.
Tenkis Davası ve Saklı Pay
Mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü sınırını aşarak saklı paylı mirasçıların yasal haklarını ihlal eden kazandırmalarının indirilmesine ilişkin dava.
Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı)
Taşınmazı malikin rızası ve hukuki bir dayanağı olmaksızın kullanan iyiniyetli olmayan zilyetten talep edilen haksız işgal tazminatı ve intifadan men şartı.
İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi)
Paylı veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır ya da taşınmaz mallardaki ortaklığın aynen taksim veya satış yoluyla sona erdirilmesi davası.
Elbirliği (İştirak Halinde) ve Paylı Mülkiyet
Birlikte mülkiyet türleri olan paylı (müşterek) mülkiyet ile elbirliği (iştirak halinde) mülkiyet arasındaki farklar, tasarruf yetkisi ve dönüştürme davası.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağı
01.01.2002 sonrası yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde artık değerin yarı oranında paylaşımı, değer artış payı ve kişisel mallar.
Tedbir, İştirak ve Yoksulluk Nafakası
Boşanma sürecinde ve sonrasında eş ve çocuklar yararına hükmedilen tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakalarının şartları, kusur kriteri ve uyarlanması.
Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması
Boşanma ve ayrılıkta velayet hakkının çocuğun üstün yararı ilkesine göre tevdi edilmesi, kişisel ilişki tesisi ve velayetin değiştirilmesi şartları.
Sebepsiz Zenginleşme
Haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişinin geri verme (iade) yükümlülüğü ve zamanaşımı süreleri.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Haksız fiil, trafik kazası veya iş kazası sonucu ölen kişinin yaşarken destek olduğu yakınlarının uğradığı maddi kaybın giderilmesi tazminatı.
Hak Düşürücü Süre ve Zamanaşımı Farkı
Kanunda belirlenen sürenin geçmesiyle hakkın özünü tamamen ortadan kaldıran hak düşürücü süre ile borçluya yalnızca ifadan kaçınma (def'i) hakkı veren zamanaşımı arasındaki farklar.
Adi Kefalet, Müteselsil Kefalet ve Eşin Rızası
Kefilin alacaklıya karşı asıl borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği kefalet sözleşmesi, el yazısı ve eşin rızası şartları.
Ceza Koşulu (Cezai Şart) ve Tenzili
Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi ya da zamanında ifa edilmemesi halinde borçlunun alacaklıya ödemeyi üstlendiği ekonomik edim (cezai şart) ve fahiş cezanın tenzili.
Borçlunun Temerrüdü ve Temerrüt Faizi
Muaccel (vadesi gelmiş) bir borcun borçlu tarafından alacaklının ihtarına veya kesin vadeye rağmen zamanında ifa edilmemesi (direnimi) ve hukuki sonuçları.
Aşkın Zarar (Munzam Zarar) Talebi
Para borcunun geç ödenmesi nedeniyle alacaklının uğradığı ve işlemiş temerrüt faizi ile karşılanamayan ek zararın (aşkın/munzam zararın) borçludan talep edilmesi.
Vekâletsiz İş Görme (TBK m. 526-531)
Vekâleti veya sözleşmesel yetkisi bulunmaksızın başkasının hesabına iş gören kişinin hak ve yükümlülükleri ile gerçek ve gerçek olmayan vekâletsiz iş görme ayrımı.
Aile Konutu Şerhi ve Hukuki Koruma
Eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği konutun diğer eşin açık rızası olmaksızın satılmasını, ipotek edilmesini veya kira sözleşmesinin feshedilmesini önleyen koruma.
Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Mirasçılıktan Çıkarma (İskat)
Saklı paylı mirasçının mirasbırakanla yaptığı sözleşmeyle mirasından vazgeçmesi (feragat) ile mirasbırakanın ağır suç veya aile yükümlülüğü ihlali nedeniyle mirasçıyı tek taraflı çıkarması (ıskat).
Mirasta Denkleştirme (İade) Yükümlülüğü
Mirasbırakanın sağlığında yasal mirasçılarına miras paylarına mahsuben yaptığı karşılıksız kazandırmaların terekeye geri verilmesi veya miras payından mahsup edilmesi.
İntifa (Kullanım) Hakkı ve Oturma (Sükna) Hakkı
Başkasına ait bir mal üzerinde tam yararlanma yetkisi veren intifa hakkı ile bir binadan konut olarak yararlanma yetkisi veren oturma (sükna) hakkının kurulması ve sona ermesi.
Üst Hakkı ve Zorunlu Geçit İrtifakı
Başkasına ait arazinin altında veya üstünde yapı yapma ve malik olma yetkisi veren üst hakkı ile genel yola çıkışı olmayan taşınmaz lehine kurulan zorunlu geçit hakkı.
Vesayet, Kısıtlama (Hacir) ve Vasi Atanması
Velayet altında bulunmayan küçükler ile akıl hastalığı, yaşlılık, savurganlık veya hapis cezası nedeniyle kısıtlanan ergin kişilerin korunması için vasi veya yasal danışman atanması.
Temsil ve Yönetim Kayyımlığı
Belirli bir işin görülmesi (temsil kayyımlığı) veya malvarlığının yönetilmesi (yönetim kayyımlığı) amacıyla kişinin fiil ehliyeti kısıtlanmaksızın Sulh Hukuk Mahkemesince kayyım atanması.
Aşırı Yararlanma (Gabin) ve Edimler Arası Açık Oransızlık (TBK m. 28)
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde bir tarafın zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak edimler arasında açık oransızlık yaratılması ve hukuki yaptırımı.
İrade Bozukluğu Halleri: Yanılma (Hata), Aldatma (Hile) ve Korkutma (İkrah) (TBK m. 30-39)
Sözleşme kurulurken iradenin oluşum veya beyan aşamasında yanılma, aldatma ya da korkutma nedeniyle sakatlanması ve bir yıllık iptal süresi.
Alacağın Devri (Temliki) ve Borcun Üstlenilmesi (Nakli) (TBK m. 183-200)
Borç ilişkisinde alacaklı veya borçlu tarafın değişmesini sağlayan alacağın devri (temliki) ile borcun iç ve dış üstlenilmesi sözleşmelerinin geçerlilik şartları.
Müteselsil Borçluluk, Ortak Sorumluluk ve İç İlişkide Rücu Hakkı (TBK m. 162-169)
Birden çok borçludan her birinin alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olması (zincirleme sorumluluk) ve borcu ödeyenin diğer borçlulara rücu şartları.
Takas Beyanı (TBK m. 139-145) ile Mahsup Arasındaki Hukuki Fark
Karşılıklı ve özdeş nitelikteki muaccel iki borcun tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesi (takas) ile mahkemece re'sen gözetilen mahsup işlemi arasındaki usuli farklar.
Bağlanma Parası (Kapora / Pey Akçesi) ve Cayma Parası (Pişmanlık Akçesi) (TBK m. 177-178)
Sözleşmenin kurulduğuna kanıt olarak verilen bağlanma parası (kapora) ile sözleşmeden dönme yetkisi tanıyan cayma parasının hukuki sonuçları ve iadesi.
Kusursuz Sorumluluk: Adam Çalıştıranın, Yapı Malikinin ve Tehlike Sorumluluğu (TBK m. 66, 69, 71)
Haksız fiil sorumluluğunda kusur şartının aranmadığı özen (adam çalıştıran, yapı maliki) ve tehlike sorumluluğu halleri ile kurtuluş kanıtı.
Zilyetlik Türleri, Zilyetliğin Devri ve Zilyetlik Davaları (TMK m. 973-996)
Bir şey üzerinde fiili hâkimiyet kurma (zilyetlik), asli-fer'i ve dolaylı-dolaysız zilyetlik ayrımı ile zilyetliğin gasp ve saldırıya karşı korunması davaları.
Olağan ve Olağanüstü Kazandırıcı Zamanaşımıyla (İktisabi Zamanaşımı) Mülkiyet Kazanımı (TMK m. 712-713)
Taşınmaz mülkiyetinin tapulu taşınmazlarda 10 yıllık olağan, tapusuz veya maliki belirsiz taşınmazlarda 20 yıllık olağanüstü kazandırıcı zamanaşımıyla kazanılması.
Tapu Siciline Güven İlkesi (TMK m. 1023) ve Yolsuz Tescil (TMK m. 1024-1025)
Gerçek hak durumuna uymayan tapu kaydına (yolsuz tescile) iyiniyetle güvenerek ayni hak kazanan üçüncü kişinin kazanımının korunması ve tapu iptal davası.
Tapu Kütüğünde Şerhler, Beyanlar ve İpotekte Sabit Derece Sistemi (TMK m. 870, 1009-1012)
Kişisel hakların ve tasarruf kısıtlamalarının tapuya şerhi, beyanlar sütununun işlevi ve taşınmaz rehninde sabit dereceler sistemi.
Gaiplik Kararı, Bekleme Süreleri ve Gaibin Mirasının Güvence Karşılığı Teslimi (TMK m. 32-35, m. 584)
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan kişi hakkında gaiplik kararı verilmesi, bekleme süreleri ve mirasın güvenceyle teslimi.
Miras Sözleşmesi (TMK m. 527) ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi (TBK m. 611-619)
İki taraflı ölüme bağlı tasarruf olan miras sözleşmesi ile borçlar hukuku niteliğindeki ölünceye kadar bakma sözleşmesinin şekil şartları ve hukuki sonuçları.
Resmî Vasiyetname, El Yazılı Vasiyetname ve Sözlü Vasiyet Şekil Şartları (TMK m. 531-541)
Mirasbırakanın tek taraflı ölüme bağlı tasarrufu olan vasiyetnamenin resmî, el yazılı ve sözlü türleri, ehliyet şartı ve vasiyetten dönme.
Yasal Mirasçılıkta Zümre (Derece) Sistemi ve Kök İçinde Halefiyet İlkesi (TMK m. 495-501)
Kan hısımlarının mirasçılığını belirleyen üç zümreli (altsoy, anne-baba, büyükanne-büyükbaba) sistem, kök içinde halefiyet ve sağ kalan eşin miras payı.
Seçimlik Mal Rejimleri: Mal Ayrılığı ve Paylaşmalı Mal Ayrılığı Sözleşmesi (TMK m. 203, 242-255)
Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle seçebilecekleri mal ayrılığı ve paylaşmalı mal ayrılığı rejimlerinin şekil şartları, yönetim kuralları ve tasfiye usulü.
Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat Şartları: Kusur Derecesi ve Mevcut/Beklenen Menfaat (TMK m. 174)
Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen ya da kişilik hakkı saldırıya uğrayan kusursuz veya daha az kusurlu eşin tazminat hakkı.
Küçüklerin ve Erginlerin Evlat Edinilmesi Şartları ile Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması (TMK m. 305-320)
Küçüklerin ve erginlerin mahkeme kararıyla evlat edinilmesinde aranan yaş, bakım süresi ve rıza şartları ile evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası.
Yardım Nafakası: Altsoy, Üstsoy ve Kardeşlerin Nafaka Yükümlülüğü (TMK m. 364-366)
Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan kişinin altsoy, üstsoy ve refah içinde bulunan kardeşlerinden talep edebileceği yardım nafakası.
Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Terimleri
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
Sanığa verilen iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasının 5 yıllık denetim süresince hukuki sonuç doğurmaması ve istinaf yolu.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (KYOK / Takipsizlik)
Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunmaması halinde Cumhuriyet savcısınca verilen takipsizlik kararı ve Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz.
Tutuklama ve Adli Kontrol Koruma Tedbirleri
Ceza muhakemesinde kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenlerinin varlığında uygulanan tutuklama ile adli kontrol tedbirleri, azami süreler ve itiraz.
Etkin Pişmanlık ve Haksız Tahrik
Suç tamamlandıktan sonra zararın giderilmesiyle cezanın azaltılmasını sağlayan etkin pişmanlık ile haksız bir fiilin yol açtığı hiddet altında suç işlenmesi (haksız tahrik).
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma ve Önödeme
Soruşturma ve kovuşturmada kamu davası açılmasını önleyen veya davayı düşüren alternatif çözüm yolları olan uzlaştırma prosedürü ve önödeme kurumu.
Basit Yargılama Usulü ve Seri Muhakeme Usulü
7188 sayılı Kanun ile getirilen özel ceza muhakemesi usulleri: Savcılık aşamasında cezanın 1/2 azaltıldığı seri muhakeme ile mahkemede dosya üzerinden 1/4 azaltıldığı basit yargılama.
Meşru Savunma (Meşru Müdafaa) ve Zorunluluk Hâli
Haksız bir saldırıyı defetmek için yapılan orantılı meşru savunma (hukuka uygunluk nedeni) ile ağır tehlikeden kurtulmak için girilen zorunluluk hâli ve sınırın aşılması.
Denetimli Serbestlik ve Koşullu Salıverilme
Hapis cezalarının infazında cezaevinde iyi halli geçirilen süre sonunda uygulanan koşullu salıverilme (şartla tahliye) oranları ve denetimli serbestlik tedbiri.
Olası Kast ve Bilinçli Taksir Ayrımı
Failin öngördüğü neticeyi kabullenerek ("olursa olsun" diyerek) hareket ettiği olası kast ile öngördüğü neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket ettiği bilinçli taksir arasındaki sınır.
Suça Teşebbüs ve Gönüllü Vazgeçme
İşlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamama (teşebbüs) ile kendi iradesiyle vazgeçme (TCK m. 36).
Suça İştirak: Müşterek Faillik, Azmettirme ve Yardım Etme
Tek bir kişi tarafından işlenebilen bir suçun birden fazla kişi tarafından fikir ve eylem birliği içinde (müşterek faillik) veya azmettirme ya da yardım etme (şeriklik) suretiyle işlenmesi.
Zincirleme Suç (TCK m. 43) ve Fikri İçtima (TCK m. 44)
Bir suç işleme kararının icrası kapsamında aynı suçun birden fazla işlenmesi (zincirleme suç) ile tek bir fiille birden fazla farklı suçun oluşması (fikri içtima) kuralları.
Hapis Cezasının Ertelenmesi ve Kısa Süreli Hapse Seçenek Yaptırımlar
1 yıl veya daha az süreli hapis cezasının adli para cezasına veya tedbire çevrilmesi (TCK m. 50) ile 2 yıl veya daha az süreli hapis cezasının infazının ertelenmesi (TCK m. 51).
Ceza Hukukunda Tekerrür (TCK m. 58) ve İnfaz Etkisi
Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi (tekerrür), mükerrirlere özgü infaz rejimi ve koşullu salıverilme oranlarına etkisi.
Adli Sicil (Sabıka) ve Arşiv Kaydının Silinmesi
Kesinleşmiş ceza mahkûmiyetlerinin yer aldığı adli sicil (sabıka) kaydının cezanın infazıyla arşive alınması ve yasal süreler sonunda arşiv kaydının tamamen silinmesi.
Mağdur, Müşteki (Şikâyetçi), Suçtan Zarar Gören ve Katılan (Müdahil) Sıfatları (CMK m. 233-243)
Ceza muhakemesinde suçla korunan hukuki değeri doğrudan ihlal edilen mağdur ve suçtan zarar görenin soruşturma ve kovuşturma evrelerindeki hakları ile kamu davasına katılma (müdahale) usulü.
Ceza Muhakemesinde Arama (CMK m. 116-122) ve Elkoyma (CMK m. 123-134) Koruma Tedbirleri
Şüpheli veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin elde edilmesi amacıyla konut, işyeri ve üstte yapılan adli arama ile ispat aracı veya müsadere konusu eşyaya elkoyma koruma tedbirlerinin kanuni şartları.
İletişimin Tespiti, Dinlenmesi, Kayda Alınması ve Teknik Araçlarla İzleme (CMK m. 135, m. 140)
Kuvvetli suç şüphesi ve başka suretle delil elde edilememesi şartıyla katalog suçlarda başvurulan iletişimin dinlenmesi, kayda alınması, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ve teknik araçlarla izleme tedbirleri.
Haksız Gözaltı, Tutuklama ve Elkoyma Nedeniyle Tazminat Davası (CMK m. 141-144)
Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında haksız yere yakalanan, gözaltına alınan, tutuklanan, adli kontrol altına alınan veya malvarlığına elkonulan kişilerin Devlete karşı açtıkları maddi ve manevi tazminat davası.
Eşya Müsaderesi ve Kazanç Müsaderesi Güvenlik Tedbirleri (TCK m. 54-55)
Kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun konusunu oluşturan eşyanın (TCK m. 54) ya da suçun işlenmesi ile elde edilen maddi menfaatlerin (TCK m. 55) mülkiyetinin Devlete geçirilmesi güvenlik tedbiri.
Ceza Hukukunda Dava Zamanaşımı (TCK m. 66-67) ve Ceza Zamanaşımı (TCK m. 68)
Suçun işlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen sürelerin geçmesiyle Devletin cezalandırma ve dava açma yetkisini düşüren dava zamanaşımı ile kesinleşmiş hükmün infazını engelleyen ceza zamanaşımı.
Şikâyet Hakkı, 6 Aylık Şikâyet Süresi, Sirayet İlkesi ve Şikâyetten Vazgeçme (TCK m. 73)
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren başlayan 6 aylık hak düşürücü şikâyet süresi, vazgeçmenin etkisi ve iştirak halinde sirayet kuralı.
Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler: Yaş Küçüklüğü ve Akıl Hastalığı (TCK m. 31-34)
Suça sürüklenen çocukların yaş gruplarına (0-12, 12-15, 15-18) göre kusur yeteneği ve ceza azaltımı (TCK m. 31) ile akıl hastalığı (TCK m. 32), sağır ve dilsizlik (TCK m. 33) ve geçici nedenlerin (TCK m. 34) ceza sorumluluğuna etkisi.
Kanun Yararına Bozma (CMK m. 309) ve Kanun Yararına Temyiz (HMK m. 363)
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen hukuka aykırı kararlara karşı Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla başvurulan olağanüstü kanun yolu.
Yargılamanın Yenilenmesi (İade-i Muhakeme) Olağanüstü Kanun Yolu (CMK m. 311 / HMK m. 374)
Kesinleşmiş bir mahkeme hükmünün sahte belge, yalan tanıklık, hâkimin suçu, yeni delil/olay veya AİHM/AYM ihlal kararı gibi ağır maddi hata nedenleriyle ortadan kaldırılarak davanın yeniden görülmesi.
Usul, İcra, İş ve İdare Hukuku Terimleri
İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz
Dava konusu mal veya hakkın korunması için uygulanan geçici hukuki koruma (ihtiyati tedbir) ile para alacaklarının güvenceye alınması için konulan ihtiyati haciz.
Islah ve Belirsiz Alacak Davası
Miktarı başlangıçta belirlenemeyen alacaklarda açılan belirsiz alacak davası ile tarafların usul işlemlerini bir kez düzeltmesini sağlayan ıslah kurumu.
İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması
İlamsız icra takibine borçlunun itirazı üzerine takibin devamı için açılan itirazın iptali davası (İİK m. 67) ile icra mahkemesinde itirazın kaldırılması (İİK m. 68).
Menfi Tespit ve İstirdat Davası
Borçlunun gerçekte borçlu olmadığının tespiti için takip öncesi veya sonrasında açtığı menfi tespit davası ile cebri icra tehdidi altında ödenen paranın iadesi (istirdat).
Tasarrufun İptali Davası
Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı bağışlama, ivazsız tasarruf ve muvazaalı devirlerin alacaklı bakımından iptali ve haciz/satış yetkisi.
Kambiyo Senetlerine (Çek, Bono, Poliçe) Özgü Takip
Çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçeye dayalı özel icra takibi, 5 günlük şikâyet ve itiraz süresi, imzaya ve borca itirazın takibe etkisi.
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları
İlk derece mahkemesi kararlarına karşı Bölge Adliye/İdare Mahkemesine yapılan istinaf başvurusu ile Yargıtay/Danıştay nezdinde yürütülen temyiz incelemesi ve süreler.
Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Yabancı ülke mahkemelerinden verilen kesinleşmiş hukuk, boşanma, velayet ve alacak kararlarının Türkiye'de kesin hüküm veya icra kabiliyeti kazanması.
Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk
İş, ticaret, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunluluğu ve usul kuralları.
İhbar Süresi (Bildirim Öneli) ve İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinde kıdeme göre uyulması gereken bildirim süreleri (2-8 hafta), yeni iş arama izni ve ihbar tazminatı hesabı.
Yürütmenin Durdurulması ve İdari İptal Davası
Hukuka aykırı idari işlemlerin ortadan kaldırılması için açılan iptal davası, 60 günlük dava açma süresi ve yürütmenin durdurulması (YD) şartları.
Tam Yargı Davası ve İdari Ön Karar Başvurusu
İdari işlem veya eylemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat (tam yargı) davası ile idari eylemlerde 1 ve 5 yıllık ön başvuru şartı.
Derdestlik İtirazı ve Kesin Hüküm
Aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanılarak ve aynı dava konusu hakkında görülmekte olan bir davanın varlığı (derdestlik) ile kesinleşmiş mahkeme kararının bağlayıcılığı (kesin hüküm).
Bekletici Mesele (HMK m. 165) ve Ön Sorun
Görülmekte olan bir davanın sonuçlanmasının başka bir mahkeme, idari makam veya bizzat aynı mahkemece çözülecek bir soruna bağlı olması (ön sorun ve bekletici sorun).
Adli Yardım (HMK m. 334-340)
Yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişilerin harç ve gider avansından geçici olarak muaf tutulması.
Eski Hale Getirme (HMK m. 95 / CMK m. 40)
Elde olmayan (irade dışı) sebeplerle kanuni veya kesin süreyi kaçıran tarafın, engelin kalkmasından itibaren 2 hafta içinde başvurarak kaçırdığı usul işlemini yapabilmesi.
Senetle İspat Zorunluluğu ve Delil Başlangıcı
Belirli parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin ve senede bağlı iddiaların kesin delille (senetle) ispatlanması kuralı, delil başlangıcı (HMK m. 202) ve tanık dinletilebilen istisnalar.
Delil Tespiti (HMK m. 400-405)
İleride açılacak veya görülmekte olan bir davada kullanılacak delillerin kaybolması veya ileri sürülmesinin güçleşmesi ihtimaline karşı mahkemece önceden tespit edilmesi.
Davadan Feragat, Davayı Kabul ve Sulh
Davacının talep sonucundan vazgeçmesi (feragat), davalının talep sonucuna muvafakat etmesi (kabul) ve tarafların karşılıklı anlaşmasıyla (sulh) davanın sona ermesi.
İcra İnkâr Tazminatı ve Kötüniyet Tazminatı
İcra takibine haksız olarak itiraz eden borçlu aleyhine hükmedilen en az %20 icra inkâr tazminatı ile haksız ve kötüniyetli takip yapan alacaklı aleyhine hükmedilen kötüniyet tazminatı.
Haczedilmezlik Şikâyeti ve Meskeniyet İddiası
Borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunlu olan haline münasip evinin (meskeniyet), emekli maaşının ve meslek araçlarının haczedilememesi ve şikâyet usulü.
Konkordato, Geçici ve Kesin Mühlet
Vadesi geldiği halde borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklıların çoğunluğuyla anlaşarak ve mahkeme tasdikiyle borçlarını yapılandırması.
Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması, Organik Bağ ve Birlikte İstihdam Kavramı
Sermaye şirketlerinde sınırlı sorumluluk ve tüzel kişilik ayrılığı ilkesinin kötüye kullanılması halinde perdenin aralanması, şirketler arası organik bağ ve birlikte istihdam sorumluluğu.
Mecburi (Zorunlu) Dava Arkadaşlığı ve İhtiyari Dava Arkadaşlığı (HMK m. 57-60)
Bir davanın davacı veya davalı tarafında birden fazla kişinin yer alması halinde aralarındaki maddi hukuk ilişkisine göre oluşan mecburi (maddi/şekli) ve ihtiyari dava arkadaşlığı kurumları.
Davanın İhbarı (HMK m. 61-64) ve Fer’i / Asli Müdahale (HMK m. 65-69)
Görülmekte olan bir davada rücu ilişkisi bulunan üçüncü kişiye davanın ihbar edilmesi (HMK m. 61), üçüncü kişinin taraflardan birinin yanında yer alması (fer'i müdahale - HMK m. 66) veya her iki tarafa karşı bağımsız dava açması (asli müdahale - HMK m. 65).
İddia ve Savunmanın Genişletilmesi veya Değiştirilmesi Yasağı (HMK m. 141)
Dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşamasının tamamlanmasıyla başlayan ve tarafların ıslah veya karşı tarafın açık muvafakati olmaksızın yeni vakıa ya da talep ileri sürmesini engelleyen usul yasağı.
Medeni Usul Hukukunda İkrar Türleri (Basit, Vasıflı, Bileşik) ve Yemin Delili (HMK m. 188, m. 225-239)
Karşı tarafın ileri sürdüğü maddi vakıanın doğruluğunun mahkeme önünde kabul edilmesi (ikrar) ve türlerine göre ispat yüküne etkisi ile son çare kesin delil niteliğindeki taraf yemini (HMK m. 225).
Dava Şartları (HMK m. 114), İlk İtirazlar (HMK m. 116) ve Ön İnceleme Duruşması (HMK m. 137-142)
Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için yargılamanın her aşamasında resen incelediği dava şartları (HMK m. 114), sadece cevap dilekçesiyle ileri sürülebilen ilk itirazlar (HMK m. 116) ve ön inceleme aşaması.
İcra Mahkemesine Şikâyet (İİK m. 16): 7 Günlük Süre ve Süresiz Şikâyet Halleri
İcra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı veya hadiseye uygun olmayan işlemlerinin iptali ya da düzeltilmesi amacıyla icra mahkemesine yapılan 7 günlük ve süresiz şikâyet başvurusu.
Üçüncü Kişilerdeki Hak ve Alacakların Haczi: İİK m. 89/1, 89/2 ve 89/3 Haciz İhbarnameleri
Borçlunun bankalar veya ticari ilişkide bulunduğu üçüncü kişiler nezdindeki kıymetli evraka bağlı olmayan alacaklarının haczi için gönderilen 89/1, 89/2 ve 89/3 ihbarnameleri, 7'şer günlük itiraz süreleri ve 15 günlük menfi tespit davası.
Borçlunun Haline Münasip Evi (Meskeniyet İddiası) ve Aşkın Değer Satışı (İİK m. 82/1-12)
Borçlunun ve ailesinin barınma ihtiyacını karşılayan haline münasip evinin haczedilemezliği (meskeniyet şikâyeti), 7 günlük şikâyet süresi ve evin değeri fazlaysa satılarak münasip ev bedelinin borçluya bırakılması usulü.
Asıl İşveren – Alt İşveren (Taşeron) İlişkisi, Muvazaa Yasağı ve Müteselsil Sorumluluk (İşK m. 2/6-7)
Yardımcı işlerin veya teknolojik ihtisas gerektiren asıl işin bir bölümünün alt işverene verilmesinin kanuni şartları, asıl işverenin işçilik alacaklarından müteselsil sorumluluğu ve muvazaanın yaptırımı.
İşyerinin Devri (İşK m. 6) ve Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik (İşK m. 22)
İşyerinin devrinde iş sözleşmelerinin tüm hak ve borçlarıyla devralana geçmesi ve devredenin 2 yıllık müteselsil sorumluluğu (İşK m. 6) ile çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklikte 6 işgünü yazılı onay usulü (İşK m. 22).
Temel Kanunlar, İçtihatlar ve Dilekçe Rehberleri
Hukuki kavramların düzenlendiği kanun maddelerini, Yargıtay/Danıştay İçtihadı Birleştirme Kararlarını ve dava dilekçesi rehberlerini inceleyin.