Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 107'de düzenlenen "belirsiz alacak davası", davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkânsız olduğu hallerde, alacaklının hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri belirterek açabildiği özel bir dava türüdür. Karşı tarafın verdiği bilgi veya tahkikat (özellikle bilirkişi incelemesi) sonucu alacağın miktarı veya değeri tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda hâkim, tahkikat sona ermeden verilecek iki haftalık kesin süre içinde davacıyı, iddianın genişletilmesi yasağına (HMK m. 141) tabi olmaksızın talebini tam ve kesin olarak belirlemeye davet eder (HMK m. 107/2).
HMK m. 176 ve devamında düzenlenen "ıslah" ise, taraflardan birinin yapmış olduğu bir usul işlemini tamamen (tam ıslah) veya kısmen (kısmi ıslah) düzeltmesine olanak tanıyan ve iddia ile savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağının en önemli istisnasını oluşturan kurumdur. Özellikle kısmi davalarda (HMK m. 109) bilirkişi raporuyla alacağın daha yüksek olduğunun anlaşılması üzerine dava değerinin artırılması (bedel artırımı) ya da süresinde bildirilmeyen zamanaşımı def'inin ileri sürülmesi ıslah yoluyla yapılır. HMK m. 176/2 uyarınca aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.
HMK m. 177/1 uyarınca ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Ayrıca 7251 sayılı Kanun ile HMK m. 177/2'ye eklenen hüküm uyarınca; Yargıtayın bozma kararından veya Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, ilk derece mahkemesinin tahkikata ilişkin bir işlem yapması halinde tahkikat sona erinceye kadar da ıslah yapılabilir (ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ortadan kaldırılamaz). Belirsiz alacak davası ile kısmi dava+ıslah arasındaki en kritik fark zamanaşımı ve faiz başlangıcıdır: Belirsiz alacak davasında dava açıldığı anda alacağın tamamı için zamanaşımı kesilir, kısmi davada ise ıslahla artırılan kısım için zamanaşımı ancak ıslah tarihinde kesilir.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Belirsiz alacak davasında (HMK m. 107) bilirkişi raporu sonrası yapılan bedel artırımı ıslah sayılmaz; iddia genişletme yasağına tabi değildir.
- Aynı davada her bir taraf yalnız bir kez ıslah hakkını kullanabilir (HMK m. 176/2).
- Islah tahkikatın sona ermesine kadar; bozma veya kaldırma sonrası ise ilk derece mahkemesince tahkikata ilişkin işlem yapılması halinde yapılabilir (HMK m. 177).
- İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi raporları, keşif ve yemin gibi delil niteliğindeki işlemler ıslah yoluyla geçersiz kılınamaz (HMK m. 179/2).
- Kısmi ıslahla dava değeri artırıldığında, artırılan tutar üzerinden nispi ıslah harcı yatırılması zorunludur.
Islah ve Belirsiz Alacak Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kısmi davada ıslahla artırılan alacak kısmına karşı davalı zamanaşımı def'inde bulunabilir mi?
Evet. Kısmi davada dava dilekçesiyle yalnız dava edilen kısım için zamanaşımı kesildiğinden, ıslah yoluyla artırılan bakiye kısım bakımından ıslah tarihine kadar zamanaşımı süresi dolmuşsa davalı ıslah dilekçesinin tebliğinden itibaren 2 hafta içinde zamanaşımı def'i ileri sürebilir. Belirsiz alacak davasında ise zamanaşımı dava tarihinde alacağın tamamı için kesildiğinden sonradan yapılan bedel artırımına karşı zamanaşımı def'i dinlenmez.
Dava dilekçesinde faiz istenmemişse ıslah dilekçesiyle faiz talep edilebilir mi ve faiz hangi tarihten işler?
24.05.2019 tarihli ve 2017/8 E., 2019/3 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca, kısmi ıslahla artırılan alacak bölümü için dava dilekçesinde faiz talep edilmişse ıslah dilekçesinde ayrıca faiz yazılmasa dahi dava dilekçesindeki faiz talebi ıslah edilen kısmı da kapsar; temerrüt daha önce oluşmuşsa temerrüt tarihinden, oluşmamışsa ıslah tarihinden itibaren faize hükmedilir.
Davayı tamamen ıslah eden davacı yeni dava dilekçesini kaç gün içinde vermelidir?
HMK m. 180 uyarınca davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf, bu bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır; aksi halde ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah hiç yapılmamış gibi davaya eski haliyle devam edilir.
Islah ve Belirsiz Alacak Davası İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.