Tekstil, boyahane, dokuma, mermer ocakları ve fabrikaları, kablo/metal sanayi, inşaat ve enerji sektörlerinin yoğun faaliyet gösterdiği Denizli’de, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına ilişkin uyuşmazlıklar ile iş kazası ve meslek hastalığı davaları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK m. 417) hükümleri çerçevesinde çözümlenmektedir.
5510 sayılı Kanun m. 13 uyarınca sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda veyahut işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında (servis kazası) meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay "iş kazası" sayılır.
Bu rehberde; iş kazası bildirimi ve SGK maluliyet (sürekli iş göremezlik) tespiti aşamaları, Denizli İş Mahkemelerinde açılan maddi ve manevi tazminat davaları, kusur bilirkişisi incelemesi, SGK peşin sermaye değeri mahsubu ve SGK rücu davaları mevzuat hükümleri doğrultusunda açıklanmaktadır.
İş Kazası Bildirimi, SGK Soruşturması ve Maluliyet Oranı Tespiti
İş kazası meydana geldiğinde işverenin kazayı kolluk kuvvetlerine derhal ve Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmesi yasal zorunluluktur (5510 s.K. m. 13/2, 6331 s.K. m. 14). İşveren tarafından bildirim yapılmamışsa kazazede işçi veya yakınları doğrudan Denizli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne dilekçeyle başvurarak olayın iş kazası olarak incelenmesini talep edebilir.
İş kazası sonucu işçide kalıcı bir bedensel veya ruhsal hasar oluşmuşsa, tedavinin tamamlanıp tıbbi durumun kesinleşmesinin ardından SGK tarafından yetkili hastaneye (örneğin Pamukkale Üniversitesi Hastanesi veya Denizli Devlet Hastanesi Sağlık Kuruluna) sevk yapılarak "sürekli iş göremezlik (maluliyet) oranı" tespit edilir. Sürekli iş göremezlik oranı %10 ve üzerinde çıkan sigortalıya SGK tarafından ömür boyu sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; ancak oran %10’un altında (örneğin %3, %5, %8) çıksa dahi işçi, kusurlu işverenden Denizli İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.
- Maluliyet Oranına İtiraz: SGK Sağlık Kurulunca belirlenen sürekli iş göremezlik oranına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna (SSYSK) ve yargılama aşamasında Adli Tıp Kurumu ilgili İhtisas Kurulu / Üst Kuruluna itiraz edilebilir.
- Meslek Hastalığı (5510 s.K. m. 14): Mermer tozu, tekstil/boya kimyasalları, ağır yük kaldırma veya gürültülü çalışma ortamı nedeniyle zamanla gelişen meslek hastalıklarında yetkili meslek hastalıkları hastanesi ve SGK Sağlık Kurulu raporu esas alınır.
- Arabuluculuk Muafiyeti (7036 s.K. m. 3/3): İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı olarak arabuluculuk hükümleri uygulanmaz; doğrudan Denizli İş Mahkemesinde dava açılabilir.
Denizli İş Mahkemesinde Maddi ve Manevi Tazminat Davası Süreci
6098 sayılı TBK m. 417 ve 6331 sayılı İSGK m. 4 uyarınca işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçilere İSG eğitimi vermek ve alınan önlemlere uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür. İşverenin kusuru (veya alt işveren-asıl işveren müteselsil sorumluluğu) nedeniyle meydana gelen iş kazalarında Denizli İş Mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılır.
Yargılama sürecinde mahkemece olay yerinde veya dosya üzerinden iş sağlığı ve güvenliği bilirkişilerinden oluşan heyetten "kusur raporu" alınarak işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranları belirlenir. Ardından aktüerya (hesap) bilirkişisi tarafından işçinin yaşı, gerçek (giydirilmiş) ücreti, kusur oranı, maluliyet oranı ve TRH-2010 yaşam tablosu dikkate alınarak aktif (çalışma çağı) ve pasif (emeklilik çağı) dönem maddi zararı hesaplanır; SGK tarafından bağlanan gelirin "ilk peşin sermaye değeri" rücu edilebilir oranda hesaplanan tazminattan mahsup edilir.
- Sürekli ve Geçici İş Göremezlik Tazminatı (TBK m. 54): Tedavi süresince çalışılamayan döneme ait kazanç kaybı, tedavi/bakıcı giderleri ve çalışma gücünün kalıcı olarak azalmasından ya da yitirilmesinden doğan zararlar.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (TBK m. 53): Ölümle sonuçlanan iş kazalarında vefat eden işçinin eşi, çocukları, anne-babası ve desteğinden yoksun kalan yakınları tarafından talep edilen maddi tazminat.
- Manevi Tazminat (TBK m. 56): Bedensel bütünlüğün zedelenmesi halinde kazazede işçiye, ağır bedensel zarar veya ölüm halinde ise işçinin yakınlarına olayın ağırlığı, kusur durumu ve ekonomik koşullar gözetilerek takdir edilen tazminat.
- Asıl İşveren - Alt İşveren (Taşeron) Sorumluluğu (İşK m. 2/6): Taşeron işçisinin geçirdiği iş kazasından hem alt işveren hem de asıl işveren müteselsilen sorumludur.
Ceza Soruşturması, SGK Rücu Davaları ve Zamanaşımı
Yaralanmalı veya ölümlü iş kazalarında aynı zamanda Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı (veya kazanın olduğu ilçe savcılığı) tarafından "taksirle yaralama (TCK m. 89)" veya "taksirle ölüme neden olma (TCK m. 85)" suçlarından re’sen ceza soruşturması yürütülür. Ceza mahkemesinde belirlenen maddi vakıalar Hukuk Mahkemesini bağlamakla birlikte, İş Mahkemesi kusur oranlarını ve tazminat miktarını 6331 sayılı Kanun’daki genişletilmiş işveren yükümlülüklerine göre bağımsız olarak değerlendirir (TBK m. 74).
Öte yandan SGK, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya ya da hak sahiplerine yaptığı sağlık harcamalarını, geçici iş göremezlik ödeneklerini ve bağladığı gelirin peşin sermaye değerini, 5510 sayılı Kanun m. 21 uyarınca kusuru oranında işverene ve üçüncü kişilere rücu etmek üzere İş Mahkemesinde "SGK rücuen tazminat davası" açar.
- Zamanaşımı Süresi (TBK m. 146, m. 72): İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat alacaklarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır; eylem aynı zamanda daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa (örneğin ölümlü iş kazalarında 15 yıl) ceza zamanaşımı süresi uygulanır.
- İhtiyati Tedbir Talebi: Dava açılırken işveren şirketin malvarlığını kaçırmasını önlemek amacıyla İş Mahkemesinden işverenin taşınmaz ve araç kayıtlarına ihtiyati tedbir konulması talep edilebilir.
- Temerrüt Faizi Başlangıcı: İş kazalarından doğan maddi ve manevi tazminat alacaklarına haksız fiil/kaza tarihinden itibaren yasal faiz işletilir.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tazminat davası açmak için önce arabulucuya başvurmak zorunlu mudur?
Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/3 uyarınca, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında dava şartı olarak arabuluculuk hükümleri uygulanmaz. Doğrudan Denizli İş Mahkemesinde dava açılabilir.
Sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılan bir işçi işyerinde kaza geçirirse iş kazası haklarından yararlanabilir mi?
Evet. İşçinin sigorta girişinin işveren tarafından yapılmamış olması, meydana gelen olayın iş kazası sayılmasına ve işçinin tazminat talep etmesine engel değildir. SGK müfettişlerince yapılan inceleme veya İş Mahkemesindeki tespit ile olayın iş kazası olduğu belirlenir, işçiye SGK hakları bağlanır ve sigortasız işçi çalıştıran işverene 5510 sayılı Kanun m. 21 ve m. 23 uyarınca ağır idari para cezaları ile rücu yaptırımı uygulanır.
SGK tarafından yapılan incelemede maluliyet oranı %0 veya %10’un altında çıkarsa tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Maluliyet oranının %10’un altında kalması sadece SGK tarafından sigortalıya sürekli iş göremezlik maaşı bağlanmasını engeller. İşçide %1 dahi olsa kalıcı iş gücü kaybı varsa veya hiç kalıcı maluliyet kalmamış olsa bile tedavi süresince geçici iş göremezlik zararı ve çekilen acı/elem nedeniyle kusurlu işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Ayrıca SGK’nın %0 maluliyet tespitine karşı İş Mahkemesinde Adli Tıp Kurumu raporu alınarak gerçek maluliyet oranı tespit ettirilebilir.
İşe servisle gidip gelirken meydana gelen trafik kazası iş kazası sayılır mı?
Evet. 5510 sayılı Kanun m. 13/1-e uyarınca sigortalının, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazalar "iş kazası" sayılır. Bu durumda hem trafik kazası hükümlerine (sigorta şirketine) hem de iş kazası hükümlerine göre Denizli İş Mahkemesinde başvuru yapılabilir.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.