Para ve teminat alacaklarının tahsili, çek, bono (senet) ve poliçe gibi kambiyo senetlerinin takibi, ipotek ve taşınır rehninin paraya çevrilmesi ile mahkeme ilamlarının zorla yerine getirilmesi işlemleri 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre yürütülür. Denizli il merkezinde daha önce ayrı müdürlükler halinde çalışan icra müdürlükleri, yeni icra modeli kapsamında Denizli Adalet Sarayı bünyesinde tek çatı altında "Denizli İcra Dairesi" olarak iş bölümüne dayalı bürolar şeklinde faaliyet göstermektedir.
İcra hukuku hem alacaklı hem de borçlu açısından çok kısa ve kesin hak düşürücü sürelere tabidir. Kendisine ödeme veya icra emri tebliğ edilen borçlunun yasal süresi içinde itiraz etmemesi halinde takip kesinleşir ve banka hesaplarına, maaşına, araç ve taşınmazlarına haciz konulabilir. Alacaklı açısından ise borçlunun haksız itirazıyla duran takibin devamı için süresinde itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yollarına başvurulması gerekir.
Bu rehberde; Denizli İcra Dairesindeki takip türleri, ödeme emrine itiraz süreleri, Denizli İcra Hukuk ve İcra Ceza Mahkemelerinin görev alanları ile itirazın iptali, menfi tespit, istirdat ve tasarrufun iptali davalarının usulü açıklanmaktadır.
Denizli İcra Dairesi Takip Türleri ve Ödeme Emrine İtiraz Süreleri
Alacaklının elindeki belgenin niteliğine göre Denizli İcra Dairesinde farklı takip yollarına başvurulur. Herhangi bir belgeye dayanmayan veya fatura, cari hesap, dekont, adi yazılı sözleşme gibi belgelere dayanan para alacakları için "genel haciz yoluyla ilamsız takip" başlatılır. Alacak çek, bono (emre muharrer senet) veya poliçeye dayanıyorsa "kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip"; mahkeme kararına veya arabuluculuk anlaşma belgesine dayanıyorsa "ilamlı icra takibi" yoluna gidilir.
Takip talebi üzerine Denizli İcra Dairesince borçluya ödeme emri (veya ilamlı takipte icra emri) gönderilir. Ödeme emrinin usulüne uygun tebliğinden itibaren borçlunun itiraz süresi takip türüne göre değişir; süresi içinde yapılan geçerli itiraz genel haciz yoluyla takibi kendiliğinden durdururken, kambiyo takiplerinde satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz.
- Genel Haciz Yoluyla İlamsız Takip (Örnek No: 7): Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde Denizli İcra Dairesine yazılı veya sözlü olarak borca, imzaya, faize veya yetkiye itiraz edilebilir; itirazla birlikte takip durur (İİK m. 62, m. 66).
- Kambiyo Senetlerine Özgü Takip (Örnek No: 10): Çek ve senet takiplerinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra dairesine değil, doğrudan "Denizli İcra Hukuk Mahkemesine" dilekçe ile başvuru yapılarak imzaya veya borca itiraz edilmesi gerekir (İİK m. 168-170).
- İlamlı İcra Takibi (Örnek No: 4-5): Mahkeme kararlarının icrasında borçluya 7 günlük ödeme süresi içeren icra emri gönderilir; borcun itfa edildiği (ödendiği), imhal edildiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla 7 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesinden icranın geri bırakılması istenebilir (İİK m. 33) ya da istinaf/temyiz aşamasında teminat yatırılarak tehir-i icra kararı alınır.
- İhtiyati Haciz (İİK m. 257): Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş alacaklarda veya karşılıksız çıkan çek/protestolu senetlerde, borçlunun mal kaçırma ihtimaline karşı mahkemeden teminat karşılığında "ihtiyati haciz" kararı alınarak ödeme emri kesinleşmeden önce malvarlığına tedbiren haciz konulabilir.
Denizli İcra Hukuk ve İcra Ceza Mahkemelerinin Görevleri
Denizli Adalet Sarayı bünyesinde görev yapan Denizli İcra Hukuk Mahkemeleri, icra dairesinin işlemlerine karşı yapılan şikâyetleri (İİK m. 16), kambiyo senetlerine özgü takiplerdeki borca ve imzaya itirazları, İİK m. 68 kapsamındaki belgelere dayalı "itirazın kaldırılması" taleplerini, meskeniyet (haline münasip ev) şikâyetlerini, istihkak davalarını ve ihalenin feshi davalarını basit yargılama usulü ve sınırlı inceleme yetkisiyle karara bağlar.
Denizli İcra Ceza Mahkemesi ise İcra ve İflas Kanunu’nun 331 ve devamı maddelerinde düzenlenen icra suçları ve disiplin/tazyik hapsi gerektiren eylemlere bakar. Karşılıksız çek keşide etmek (5941 sayılı Çek Kanunu m. 5), nafaka borcunu ödememek (İİK m. 344), ödeme şartını (taahhüdü) ihlal etmek (İİK m. 340), alacaklısını zarara sokmak kastıyla mevcudunu eksiltmek ve ticareti usulsüz terk etmek gibi şikâyetler bu mahkemede görülür.
- Memur Muamelesini Şikâyet (İİK m. 16): İcra dairesinin kanuna aykırı veya hadiseye uygun olmayan işlemlerine karşı öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde Denizli İcra Hukuk Mahkemesine şikâyette bulunulabilir; kamu düzenine aykırılık hallerinde ise şikâyet süresizdir.
- Meskeniyet (Haline Münasip Ev) İddiası (İİK m. 82/1-12): Borçlunun haline münasip evinin haczedilmesi halinde, haczi öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesinde haczedilmezlik şikâyetinde bulunulabilir.
- İcra Ceza Şikâyet Süresi (İİK m. 347): İcra Ceza Mahkemesinin görevine giren fiillerde şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer.
İtirazın İptali, Menfi Tespit, İstirdat ve Tasarrufun İptali Davaları
İlamsız icra takibine borçlunun süresi içinde itiraz etmesi üzerine duran takibin devamını sağlamak isteyen alacaklı; elinde İİK m. 68’de sayılan belgelerden biri yoksa, itirazın kendisine tebliğinden itibaren 1 yıl içinde genel mahkemelerde (alacağın kaynağına göre Denizli Asliye Ticaret, Asliye Hukuk, Tüketici veya İş Mahkemesinde) "itirazın iptali davası" (İİK m. 67) açmak zorundadır. Ticari, tüketici, iş veya kira kaynaklı itirazın iptali davalarında dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Davada borçlunun itirazında haksız çıkması halinde talep üzerine %20’den aşağı olmamak üzere "icra inkâr tazminatına" hükmedilir.
Gerçekte borçlu olmadığı halde hakkında icra takibi başlatılan veya ödeme emrine itiraz süresini kaçırdığı için takibi kesinleşen kişi ise İİK m. 72 uyarınca genel mahkemelerde "menfi tespit (borçlu olmadığının tespiti) davası" açabilir; cebri icra tehdidi altında borcu ödemek zorunda kalmışsa ödediği paranın geri alınması için ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde "istirdat (geri alma) davası" açma hakkına sahiptir. Borçlunun hacizden kurtulmak amacıyla malvarlığını yakınlarına veya üçüncü kişilere devretmesi halinde ise alacaklı, aciz vesikası alarak İİK m. 277-284 uyarınca Denizli Asliye Hukuk Mahkemesinde "tasarrufun iptali davası" açabilir.
- İtirazın İptali Süresi (İİK m. 67): Borçlunun itirazının alacaklıya (veya vekiline) tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır.
- Menfi Tespit Davasında İhtiyati Tedbir (İİK m. 72/3): İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın %15’inden aşağı olmamak üzere teminat gösterirse, mahkemece icra veznesine girecek paranın alacaklıya ödenmemesine karar verilebilir.
- Tasarrufun İptali Süresi (İİK m. 284): Mal kaçırma (ivazsız tasarruflar, aciz halinde yapılan tasarruflar ve zarar verme kastıyla yapılan işlemler) tarihinden itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre içinde açılır.
Sık Sorulan Sorular
Eve veya e-tebligat adresine Denizli İcra Dairesinden ödeme emri geldiğinde ilk yapılması gereken nedir?
Öncelikle zarfın üzerindeki tebliğ tarihi ve ödeme emrinin sağ üst köşesinde yazan "Örnek Numarası" kontrol edilmelidir. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte (Örnek No: 7) tebliğden itibaren 7 gün içinde Denizli İcra Dairesine dilekçe verilerek; çek veya senet takibinde (Örnek No: 10) ise tebliğden itibaren 5 gün içinde Denizli İcra Hukuk Mahkemesine dava açılarak borca veya imzaya itiraz edilmelidir. Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.
Emekli maaşına veya çalışan kişinin maaşına ne kadar haciz konulabilir?
Çalışanların maaş ve ücretlerinin (nafaka borçları hariç olmak üzere) en fazla dörtte biri (1/4’ü) haczedilebilir (İİK m. 83). 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93 uyarınca SGK emekli maaşları ise (nafaka borçları ve SGK prim alacakları hariç) borçlunun icra takibi kesinleştikten sonra verdiği açık muvafakati bulunmadıkça haczedilemez; muvafakat olmaksızın emekli maaşına konulan haciz İcra Hukuk Mahkemesine yapılacak şikâyetle kaldırılır.
Karşılıksız çıkan çek için bankada ve mahkemede hangi işlemler yapılmalıdır?
İbraz süresi içinde bankaya sunulan çekin karşılığının bulunmaması halinde, çekin arkasına banka tarafından mutlaka "karşılıksızdır" işlemi yazdırılmalıdır. Bu tarihten itibaren 6 aylık zamanaşımı süresi içinde Denizli İcra Dairesinde kambiyo takibi (veya ihtiyati haciz) başlatılabilir ve aynı zamanda karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihten itibaren 3 ay ve her halde 1 yıl içinde Denizli İcra Ceza Mahkemesinde karşılıksız çek keşide etmek suçundan şikâyette bulunulabilir.
Borçlu icra dairesinde ödeme taahhüdü verip ödeyemezse ne olur?
Borçlunun alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde (tüm borç kalemleri kuruşu kuruşuna hesaplanmış ve taksit tarihleri net olarak belirlenmiş şekilde) geçerli bir ödeme taahhüdünde bulunup haklı bir sebep olmaksızın bu şartı ihlal etmesi halinde, alacaklının 3 ay içinde yapacağı şikâyet üzerine Denizli İcra Ceza Mahkemesince İİK m. 340 uyarınca 3 aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.
İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa Denizli Adliyesi mahkeme teşkilatı ve yürürlükteki mevzuat hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.