Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 167 uyarınca alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senet (bono) gibi bir kambiyo senedine müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki özel usullere göre "kambiyo senetlerine mahsus haciz veya iflas yoluyla" takipte bulunabilir (ancak 20.11.2020 tarihli ve 2019/2 E., 2020/3 K. [RG: 2021] sayılı Yargıtay İBK uyarınca rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takiple birlikte aynı anda kambiyo takibi yapılamaz). Kambiyo senetleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 671, m. 776 ve m. 780'de düzenlenen sıkı şekil şartlarına tabidir. Takip talebine kambiyo senedinin aslının ve borçlu adedi kadar tasdikli örneğinin eklenmesi zorunludur.
İcra müdürü senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya "Örnek No: 10" ödeme emri gönderir (İİK m. 168). Kambiyo takibini genel haciz yolundan ayıran en önemli özellik sürelerin kısalığı ve itirazın takibi kendiliğinden durdurmamasıdır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren: a) Takip dayanağı senedin kambiyo senedi vasfını taşımadığı veya alacaklının takip hakkı bulunmadığı iddiasını "beş gün" içinde İcra Mahkemesine şikâyet yoluyla (İİK m. 168/1-3); b) Senetteki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasını (imzaya itiraz) "beş gün" içinde açıkça bir dilekçeyle İcra Mahkemesine (İİK m. 168/1-4, m. 170); c) Borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasını (borca itiraz) yine "beş gün" içinde dilekçeyle İcra Mahkemesine (İİK m. 168/1-5, m. 169) bildirmek zorundadır; ödeme süresi ise on gündür.
Genel haciz yolunun aksine kambiyo senetlerine mahsus takipte borca veya imzaya itiraz "satıştan başka icra takip muamelelerini (örneğin haczi) kendiliğinden durdurmaz" (İİK m. 169, m. 170/1). Ancak İcra Mahkemesi hâkimi, borçlunun ibraz ettiği belgelerden borcun itfa veya ihmal edildiği yahut senedin metninden zamanaşımına uğradığı veya borçlunun borçlu olmadığı yahut imzanın kendisine ait bulunmadığı kanaatine varırsa, itirazın esası hakkındaki kararına kadar "icra takibinin muvakkaten (geçici olarak) durdurulmasına" karar verebilir (İİK m. 169/a-2, m. 170/2).
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Ödeme emrine karşı borca itiraz, imzaya itiraz ve kambiyo vasfına şikâyet süresi tebliğden itibaren 5 gün; ödeme süresi ise 10 gündür (İİK m. 168).
- İtiraz ve şikâyetler icra dairesine değil, doğrudan "İcra Hukuk Mahkemesine" dilekçeyle yapılır (icra dairesine yapılan itiraz geçersizdir).
- Kambiyo takibinde yapılan itirazlar satış dışındaki takip işlemlerini (haciz ve muhafazayı) kendiliğinden durdurmaz; mahkemeden geçici durdurma kararı alınmalıdır (İİK m. 169-170).
- Borca itirazın İcra Mahkemesinde kabul edilebilmesi için ödemenin, mehil verilmesinin veya ibra olgusunun resmi veya imzası ikrar edilmiş belgeyle kanıtlanması gerekir (İİK m. 169/a).
- İmzaya veya borca itirazda haksız çıkan taraf aleyhine %20'den aşağı olmamak üzere tazminata ve %10 para cezasına hükmedilir (İİK m. 169/a-6, m. 170/3).
Kambiyo Senetlerine (Çek, Bono, Poliçe) Özgü Takip Hakkında Sık Sorulan Sorular
Çek ve bonoda (senette) zamanaşımı süreleri ne kadardır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 749, m. 778 ve m. 814 uyarınca; bonoda (emre yazılı senette) düzenleyene karşı zamanaşımı süresi vadeden itibaren 3 yıl, hamilin cirantalara karşı başvurma hakkı 1 yıldır. Çekte ise hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Kambiyo takibinde 5 günlük itiraz süresini kaçıran borçlu hakkını tamamen kaybeder mi?
5 günlük süre hak düşürücü nitelikte olduğundan bu süre geçtikten sonra İcra Mahkemesine itiraz edilemez ve takip kesinleşir. Ancak İcra Mahkemesi kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmediğinden, borçlu genel mahkemede (Asliye Ticaret veya Asliye Hukuk Mahkemesinde) İİK m. 72 uyarınca "menfi tespit davası" (borç ödenmişse istirdat davası) açarak senedin bedelsizliğini veya ödenmiş olduğunu ileri sürebilir.
Kefil (avalist) olarak senette imzası bulunan kişinin eşinin rızası gerekir mi?
Hayır. 20.04.2018 tarihli ve 2017/4 E., 2018/5 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca, Türk Borçlar Kanunu m. 584'te kefalet sözleşmeleri için aranan "eşin yazılı rızası" şartı, kambiyo senetlerindeki "aval" (TTK m. 700-702) işleminde uygulanmaz; aval geçerliliği için eş rızası aranmaz.
Kambiyo Senetlerine (Çek, Bono, Poliçe) Özgü Takip İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.