Karayollarında motorlu araçların işletilmesi sırasında meydana gelen yaralanmalı, ölümlü veya maddi hasarlı trafik kazaları; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu hükümleri çerçevesinde hem hukuki sorumluluk hem de ceza hukuku süreçlerini beraberinde getirir.
2918 sayılı KTK m. 85 uyarınca bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur. Aracın sürücüsü ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) ve varsa İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası (Kasko İMM) şirketi de poliçe limitleri dahilinde bu sorumluluğa ortaktır.
Sigorta şirketlerine karşı dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce KTK m. 97 uyarınca ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunulması ve 15 günlük (kasko sigortalarında 15 iş günü) yasal bekleme süresinin tamamlanması dava şartıdır. Kusur oranının doğru tespiti ve Adli Tıp ilkelerine uygun maluliyet raporu alınması tazminat miktarını doğrudan belirler.
Kapsamdaki Başlıca Dava ve Hukuki İşlemler
- Yaralanmalı trafik kazalarında geçici ve sürekli iş göremezlik (maluliyet) maddi tazminatı ile bakıcı gideri talepleri
- Ölümlü trafik kazalarında destekten yoksun kalma maddi tazminatı ve cenaze/defin giderleri
- Sürücü, araç işleteni ve kasko İMM poliçesine karşı açılan manevi tazminat davaları (KTK m. 90, TBK m. 56)
- Araç değer kaybı, hasar onarım bedeli, pert (tam hasar) fark bedeli ve ikame araç (kazanç kaybı) tazminatı
- Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları ve sigorta şirketlerine karşı ticari arabuluculuk / dava süreçleri
- Sigortasız veya kazadan sonra kaçan (tespit edilemeyen) araçların verdiği bedensel zararlar için Güvence Hesabı başvuruları
- Kaza tespit tutanağına ve TRAMER kusur oranlarına itiraz ile bilirkişi incelemesi
- Taksirle yaralama (TCK m. 89) ve taksirle ölüme neden olma (TCK m. 85) ceza davalarında müşteki vekilliği veya sanık müdafiliği
İşletenin ve Sigorta Şirketinin Hukuki Sorumluluğu (KTK m. 85-97)
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85 uyarınca motorlu aracın işletilmesi sırasında meydana gelen zararlardan araç işleteni tehlike sorumluluğu esasına göre, sürücü ise kusur sorumluluğu esasına göre müştereken ve müteselsilen sorumludur. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (Trafik Sigortası), işletenin üçüncü kişilere verdiği maddi zararları (araç hasarı, değer kaybı, tedavi giderleri, sürekli sakatlık ve destekten yoksun kalma) poliçe teminat limitleri dahilinde karşılamakla yükümlüdür. Trafik sigortası manevi tazminat taleplerini kapsamaz; manevi tazminat kusurlu sürücüden, araç işleteninden ve varsa İhtiyari Mali Mesuliyet (İMM) teminatı bulunan kasko poliçesinden talep edilir.
KTK m. 97 uyarınca zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması dava şartıdır. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması halinde zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.
Yaralanmalı ve Ölümlü Kazalarda Maddi-Manevi Tazminat
Yaralanmalı trafik kazalarında talep edilebilecek başlıca maddi tazminat kalemleri; iyileşme süresince çalışılamayan döneme ilişkin "geçici iş göremezlik tazminatı", iyileşme tamamlandıktan sonra vücutta kalıcı bir fonksiyon kaybı oluşmuşsa yaş ve gelir durumuna göre hesaplanan "sürekli iş göremezlik (efor kaybı) tazminatı" ve ağır yaralanmalarda "bakıcı gideri"dir. Kalıcı maluliyet oranı, kaza tarihinde yürürlükte bulunan yönetmeliğe (Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik) göre tam teşekküllü devlet/üniversite hastaneleri veya Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporuyla belirlenir.
Ölümlü trafik kazalarında ise ölenin sağlığında destek olduğu kişilerin (eş, çocuklar, anne ve baba) uğradığı gelir kaybını karşılamak üzere "destekten yoksun kalma tazminatı" hesaplanır. Anayasa Mahkemesinin KTK m. 90 ve m. 92’deki bazı sınırlamaları iptal eden kararları sonrasında, tazminat hesaplamaları TBK m. 53-55 ve Yargıtay’ın yerleşik ilkeleri (TRH-2010 yaşam tablosu ve gerçek kazanç esası) doğrultusunda yapılmaktadır.
Araç Değer Kaybı, İkame Araç Bedeli ve Sigorta Tahkim Süreci
Trafik kazası sonucunda hasar gören ve onarılan aracın, onarım görmemiş emsallerine kıyasla ikinci el piyasa değerinde meydana gelen düşüşe "araç değer kaybı" denir. Anayasa Mahkemesinin 2020/79 K. sayılı iptal kararı ve Yargıtay içtihatları uyarınca araç değer kaybı, TBK gerçek zarar ilkesi gereği aracın kaza öncesi hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile kaza sonrası onarılmış halinin ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki fark üzerinden belirlenir. Kusursuz veya daha az kusurlu araç maliki, karşı tarafın trafik sigortasından ve sürücü/işletenden kusur oranında değer kaybı talep edebilir.
Bunun yanında aracın serviste onarımda kaldığı makul süre boyunca kullanılamaması nedeniyle oluşan "ikame araç (araç mahrumiyet) bedeli" veya ticari araçlarda "kazanç kaybı" ise trafik sigortası teminatı dışında kaldığından doğrudan kusurlu araç sürücüsü ve işleteninden talep edilir. Sigorta şirketlerine karşı yöneltilen değer kaybı, hasar farkı ve bedensel tazminat taleplerinde 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 kapsamında Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulması, uyuşmazlığın hakemler eliyle yasal süreler içinde çözümlenmesine imkân tanır.
Yargılama ve Başvuru Sürecinin Aşamaları
Kaza Evraklarının Temini ve Maluliyet / Hasar Tespiti
Kaza tespit tutanağı, eksper raporu, hastane epikriz belgeleri ve ceza soruşturma dosyasının incelenmesi; yaralanmalı kazalarda maluliyet sağlık kurulu raporunun alınması.
Sigorta Şirketine Zorunlu Yazılı Başvuru (KTK m. 97)
Tüm belgelerle birlikte karşı aracın trafik sigortasına (veya Güvence Hesabına) yazılı başvuru yapılması ve 15 günlük yasal cevap/ödeme süresinin beklenmesi.
Sigorta Tahkim Komisyonu veya Arabuluculuk ve Dava
Ödeme yapılmaması veya eksik ödeme halinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulması ya da ticari arabuluculuk sonrası Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılması.
Bilirkişi Hesaplaması, Karar ve Tazminatın Tahsili
Kusur ve aktüerya/makine mühendisi bilirkişi raporuna göre talebin ıslah edilmesi, hakem veya mahkeme kararının alınarak temerrüt faiziyle birlikte tahsili.
Trafik Kazaları Kapsamında Ayrıntılı Konu Başlıkları
- Araç Pert Bedeli
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
- Kusur Oranına İtiraz
- Ölümlü trafik kazalarında ceza soruşturması, destekten yoksun kalma tazminatı, manevi tazminat, sigorta başvuruları ve hukuki süreçlere ilişkin kapsamlı rehber.
- Sigorta Şirketlerine Karşı Tazminat Talepleri
- Sürekli ve Geçici İş Göremezlik Tazminatı
- Yaralamalı Trafik Kazaları: Hukuki Süreç, Tazminat Hakları ve Ceza Sorumluluğu
Trafik Kazaları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Trafik kazası tazminatlarında zamanaşımı süresi kaç yıldır?
2918 sayılı KTK m. 109/1 uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde kaza gününden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Ancak KTK m. 109/2 uyarınca kaza cezayı gerektiren bir fiilden (yaralama veya ölüm) doğmuşsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır; bu süre tek yaralanmalı kazalarda 8 yıl, ölümlü veya birden fazla yaralanmalı kazalarda 15 yıldır.
Araç değer kaybı talep edebilmek için hangi şartlar gerekir ve süre nedir?
Araç değer kaybı talep edebilmek için kazada tam kusurlu olmamak, hasar gören parçaların daha önce başka bir kazada işlem veya değişim görmemiş olması ve aracın pert (tam hasarlı) olmaması gerekir. Kazanın öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl içinde önce kusurlu aracın trafik sigortasına yazılı başvuru yapılmalı, 15 gün içinde ödeme yapılmazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye başvurulmalıdır.
Kazaya karışan aracın trafik sigortası yoksa veya olay yerinden kaçmışsa tazminat kimden alınır?
Kazaya neden olan aracın Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortasının bulunmaması veya kazadan sonra kaçarak kimliğinin/plakasının tespit edilememesi halinde, meydana gelen bedensel zararlar (yaralanma nedeniyle sürekli sakatlık ve ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı) 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 14 kapsamında oluşturulan "Güvence Hesabı" tarafından karşılanır.
Sigorta şirketinin yaptığı ödeme sonrası imzalanan ibraname ek tazminat talep etmeye engel midir?
2918 sayılı KTK m. 111/2 uyarınca tazminat miktarlarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar (ibranameler), yapıldıkları tarihten başlayarak 2 yıl içinde iptal edilebilir. Zarar gören, sigorta şirketinden aldığı ödemenin gerçek zararın altında kaldığını tespit ederse 2 yıllık hak düşürücü süre içinde bakiye zararını talep edebilir.
Trafik Kazaları İle İlgili Mevzuat, İçtihat ve Hesaplamalar
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
İlgili Hesaplama Araçları
Denizli Adliyesi ve Yargı Çevresi Rehberleri
Bu sayfadaki bilgiler yürürlükteki mevzuat çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.