Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 527 uyarınca mirasbırakan, miras sözleşmesiyle mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girebilir (olumlu miras sözleşmesi). Mirasbırakan, TMK m. 528 uyarınca mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık (ivaz) sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi (olumsuz miras sözleşmesi) de yapabilir. Vasiyetnameden farklı olarak miras sözleşmesi iki taraflı ve bağlayıcı bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan, mirasbırakan tek taraflı iradesiyle bu sözleşmeden serbestçe dönemez; ancak sözleşme gereği malvarlığında eskisi gibi serbestçe tasarruf edebilir, fakat miras sözleşmesindeki yükümlülüğüyle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflarına veya bağışlamalarına itiraz edilebilir (TMK m. 527/2).
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 611-619 arasında düzenlenen "ölünceye kadar bakma sözleşmesi" ise, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği ivazlı (karşılıklı) ve talih/tesadüfe bağlı bir borçlar hukuku sözleşmesidir. Bakım borçlusu mirasbırakan tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır (TBK m. 611/2). Ancak uygulamada taşınmazın tapuda sağlığında devri karşılığında yapılan ölünceye kadar bakma sözleşmeleri ölüme bağlı tasarruf değil, sağlararası ivazlı kazandırma niteliğindedir.
Her iki sözleşmenin geçerliliği de sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. TMK m. 545 ve TBK m. 612 uyarınca hem miras sözleşmesinin hem de ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerliliği, "resmî vasiyetname" şeklinde (iki tanığın katılmasıyla resmî memur/noter veya sulh hâkimi önünde) düzenlenmesine bağlıdır. Bununla birlikte, konusu tapulu taşınmaz devri olan sağlararası ölünceye kadar bakma sözleşmelerinin tapu sicil müdürlüğünde resmî senet düzenlenerek yapılması halinde iki tanık bulundurulması zorunluluğu aranmaksızın geçerli olduğu yerleşik Yargıtay uygulaması ve Tapu Sicili Tüzüğü ile kabul edilmektedir.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Hem miras sözleşmesi hem de ölünceye kadar bakma sözleşmesi kural olarak "resmî vasiyetname" şeklinde (resmî memur ve iki tanık huzurunda) düzenlenmelidir (TMK m. 545, TBK m. 612).
- Tapulu taşınmaz devrini içeren sağlararası ölünceye kadar bakma sözleşmeleri tapu müdürlüğünde resmî senetle de yapılabilir.
- Miras sözleşmesi bağlayıcıdır; ancak TMK m. 546-547 uyarınca mirastan çıkarma sebeplerinin varlığı veya sağlararası edimin ifa edilmemesi halinde tek taraflı ortadan kaldırılabilir.
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi kural olarak ivazlı (karşılıklı) bir sözleşme olduğundan, mal kaçırma kastı (muvazaa) kanıtlanmadıkça doğrudan tenkise tabi değildir.
- Bakım alacaklısı devrettiği taşınmaz üzerinde satış bedeli gibi kanuni ipotek tescilini (üç ay içinde) talep etme hakkına sahiptir (TBK m. 613, TMK m. 893).
Miras Sözleşmesi (TMK m. 527) ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi (TBK m. 611-619) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mirasbırakanın bir mirasçısına ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle taşınmaz devretmesi muris muvazaası sayılır mı?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı (karşılıklı) bir sözleşme olduğundan kural olarak tenkis veya tapu iptaline tabi değildir. Ancak Yargıtay içtihatlarına göre sözleşme tarihinde mirasbırakanın özel bakıma muhtaç olup olmadığı, yaşı, sağlık durumu, bakım borçlusunun fiilen bakıp bakmadığı ve devredilen malın tüm malvarlığına oranı incelenir; gerçek amacın bakım sağlamak değil diğer mirasçılardan mal kaçırmak olduğu saptanırsa muris muvazaası nedeniyle tapu iptal edilir.
Bakım borçlusu bakım yükümlülüğünü yerine getirmezse bakım alacaklısı sözleşmeyi feshedebilir mi?
Evet. TBK m. 617 uyarınca sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hale gelmişse veya önemli sebepler devamı imkansız kılmışsa taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir ve verilen şeylerin geri verilmesi veya ömür boyu irat bağlanması istenebilir.
Mirastan feragat sözleşmesi yapan kişinin çocukları (altsoyu) da mirastan mahrum kalır mı?
TMK m. 528/3 uyarınca bir karşılık (ivaz) sağlanarak mirastan feragat sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe feragat, feragat edenin altsoyunu da etkiler; karşılıksız (ivazsız) feragatte ise altsoy etkilenmez.
Miras Sözleşmesi (TMK m. 527) ve Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi (TBK m. 611-619) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.