Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) m. 18/A ve m. 18/B ile özel kanunlarda düzenlenen "dava şartı (zorunlu) arabuluculuk", kanunda belirlenen özel hukuk uyuşmazlıklarında mahkemede dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının ve sürecin anlaşmama son tutanağı ile tamamlanmasının bir "dava şartı" (HMK m. 114/2) olarak kabul edilmesidir. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılması halinde mahkeme, davacıya herhangi bir süre vermeksizin davanın "dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine" (HMK m. 115/2) karar verir. Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır (eklenmezse 1 haftalık kesin süre verilir).

Yürürlükteki mevzuat uyarınca dava şartı arabuluculuğa tabi temel uyuşmazlık alanları şunlardır: 1) İş uyuşmazlıkları (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3): Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalar (iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları hariç). 2) Ticari uyuşmazlıklar (6102 sayılı TTK m. 5/A): Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları. 3) Tüketici uyuşmazlıkları (6502 sayılı TKHK m. 73/A): Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar (Tüketici Hakem Heyeti sınırları içindekiler hariç). 4) Kira, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları (HUAK m. 18/B - 01.09.2023'ten itibaren): Kiralanan taşınmazların İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.

Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m. 18/A-15). Tarafların ve avukatlarının birlikte imzaladıkları arabuluculuk anlaşma belgesi, ayrıca icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın doğrudan "ilam niteliğinde belge" (İİK m. 38) sayılır (HUAK m. 18/4) ve üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca sonradan dava açılamaz (HUAK m. 18/5).

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• İş (işçi-işveren alacağı ve işe iade), ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hukuku davalarında arabuluculuk dava şartıdır.
• İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları ile hizmet tespiti davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz (7036 s. K. m. 3/3).
• Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur (HUAK m. 18/A-15).
• Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir ve lehine vekalet ücretine hükmedilmeyebilir (HUAK m. 18/A-11).
• Taraflar ve vekillerince birlikte imzalanan anlaşma tutanağı doğrudan ilam hükmündedir; üzerinde anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz (HUAK m. 18/4-5).

Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.