Delil Tespiti (HMK m. 400-405)

Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 400-405 arasında "Geçici Hukuki Koruma" tedbirlerinden biri olarak düzenlenen "delil tespiti", görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açılacak bir davada ileri sürülecek bir vakıanın keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık ifadeleriyle şimdiden tutanağa bağlanmasını sağlayan ivedi bir usul işlemidir. Uygulamada özellikle inşaat ve eser sözleşmelerindeki imalat seviyesi ile ayıpların, kiralanan taşınmazdaki hasarların, trafik kazası sonrası araç hasarının, fikri ve sınai mülkiyet ihlallerinin (internet sitesi/sosyal medya içeriklerinin) veya sağlık durumu ağır olan tanık beyanlarının kayıt altına alınmasında hayati rol oynar.

HMK m. 400/2 uyarınca delil tespiti istenebilmesi için kanunlarda özel olarak öngörülen haller dışında "hukuki yarar" bulunması şarttır. Kanun koyucu, delilin hemen tespit edilmemesi halinde "kaybolacağı" yahut "ileri sürülmesinin önemli ölçüde güçleşeceği" ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yararın var sayılacağını açıkça hükme bağlamıştır. Henüz dava açılmamış olan hallerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak olan şeyin bulunduğu veya tanık olarak dinlenecek kişinin ikametgâhının bulunduğu yer "Sulh Hukuk Mahkemesinden" istenir; dava açıldıktan sonra ise yalnız davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir (HMK m. 401).

Delil tespiti dilekçesiyle (tespit edilen vakıa, sorular ve hukuki yarar gösterilerek) başvuru yapılır ve kural olarak karar karşı tarafa tebliğ edildikten sonra uygulanır (HMK m. 402). Ancak HMK m. 403 uyarınca talep sahibinin haklarının korunması bakımından "zorunluluk bulunan hallerde" (örneğin karşı taraf haberdar olursa delili yok edecekse veya acil onarım gerekiyorsa) karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir; bu durumda tespit tutanağı ve bilirkişi raporu derhal karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tebliğden itibaren "bir hafta" içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir.

Şartları ve Uygulama İlkeleri

• Delil tespiti için delilin kaybolması veya ileride ileri sürülmesinin önemli ölçüde güçleşmesi ihtimaline dayalı "hukuki yarar" şarttır (HMK m. 400/2).
• Dava açılmadan önce esas davaya bakacak mahkeme veya malın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi; dava açıldıktan sonra ise yalnız davaya bakan mahkeme yetkilidir (HMK m. 401).
• Delil tespitinde uyuşmazlığın esası (kimin haklı olduğu veya kusur oranı/hukuki nitelendirme) çözümlenemez; yalnız maddi mevcut durum ve delil tespit edilir.
• Acil ve zorunlu hallerde karşı tarafa tebligat yapılmadan (yokluğunda) tespit yapılabilir; karşı taraf raporun tebliğinden itibaren 1 hafta içinde itiraz edebilir (HMK m. 403).
• Delil tespiti dosyası, asıl dava dosyasının eki sayılır ve giderleri asıl davadaki yargılama giderlerinden kabul edilir (HMK m. 405).

Delil Tespiti (HMK m. 400-405) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.