Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
Ceza muhakemesinde uyuşmazlıkların mahkeme önüne taşınmadan veya hüküm kurulmadan çözülmesini sağlayan iki temel kurum "uzlaştırma" (CMK m. 253-255) ve "önödeme"dir (TCK m. 75). CMK m. 253 uyarınca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kanunda tek tek sayılan katalog suçlarda (kasten yaralama TCK m. 86/1-2 ve m. 88, taksirle yaralama m. 89, tehdit m. 106/1, konut dokunulmazlığının ihlali m. 116, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali m. 117/1, basit hırsızlık m. 141, güveni kötüye kullanma m. 155, basit dolandırıcılık m. 157, suç eşyasının satın alınması m. 165 vb.) şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulması yasal bir zorunluluktur (muhakeme şartıdır). Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda ve ısrarlı takip suçunda (TCK m. 123/A) uzlaştırma yoluna gidilemez.
Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tabi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması halinde dosya Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesindeki Uzlaştırma Bürosuna gönderilir. Görevlendirilen uzlaştırmacı taraflara uzlaşma teklifinde bulunur; teklif üç (3) gün içinde açıklanmazsa reddedilmiş sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi ve şüphelinin edimini def'aten yerine getirmesi halinde "kovuşturmaya yer olmadığına" (kovuşturma aşamasında ise "davanın düşmesine") karar verilir. Edimin takside bağlanması veya süreye yayılması halinde ise "kamu davasının açılmasının ertelenmesi" (kovuşturmada "hükmün açıklanmasının geri bırakılması") kararı verilir (CMK m. 253/19, m. 254). Uzlaşmanın sağlanması halinde, uzlaşma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır (CMK m. 253/19).
5237 sayılı TCK m. 75'te düzenlenen "önödeme" ise, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanunda öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçlar ile TCK m. 75/6'da sayılan özel katalog suçlarda uygulanır. Şüphelinin, adli para cezasının alt sınırını veya hapis cezasının her günü için yüz Türk Lirası üzerinden hesaplanacak tutarı soruşturma giderleriyle birlikte Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligat üzerine on gün içinde (veya üç eşit taksitte) ödemesi halinde kamu davası açılmaz.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta uzlaştırma prosedürü işletilmeden iddianame düzenlenemez; düzenlenirse mahkemece iddianamenin iadesine karar verilir (CMK m. 174/1-c).
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK m. 123/A) ve etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlarda uzlaştırma yapılamaz (CMK m. 253/3).
- Uzlaşma teklifinin tebliğinden itibaren 3 gün içinde karar bildirilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4).
- Uzlaşmanın sağlanması ve edimin ifa edilmesi halinde mağdur aynı fiil nedeniyle hukuk mahkemesinde ayrıca maddi-manevi tazminat davası açamaz (CMK m. 253/19).
- Önödeme (TCK m. 75) tebliğden itibaren 10 gün içinde peşin veya 1'er ay arayla 3 eşit taksitte yapılabilir.
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma ve Önödeme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Şüphelinin uzlaştırma görüşmelerinde suçu kabul etmesi veya teklifte bulunması mahkemede aleyhine delil olur mu?
Hayır. CMK m. 253/20 uyarınca uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür ve uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, uzlaşma sağlanamaması halinde mevcut soruşturmada ve kovuşturmada ya da diğer hiçbir soruşturma, kovuşturma ve davada delil olarak kullanılamaz.
İlk aşamada uzlaşma teklifini reddeden taraflar dava açıldıktan sonra mahkemede tekrar uzlaşabilir mi?
Uzlaşma teklifi soruşturma aşamasında usulüne uygun yapılıp reddedildikten sonra kamu davası açılmışsa, taraflar en geç duruşmada "hüküm verilinceye kadar" uzlaştıklarını beyan eden bir belgeyle mahkemeye başvurarak uzlaşabilirler (CMK m. 253/18). Ayrıca suçun vasfının duruşmada değişerek uzlaşma kapsamına girmesi halinde de mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m. 254).
Önödeme yapılması halinde bu durum sabıka kaydına (adli sicile) işler mi?
Önödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına veya düşmeye dair kararlar adli sicil (sabıka) belgesinde görünmez; yalnızca TCK m. 75/6 kapsamındaki suçlarda beş yıl içinde aynı fiilin tekrar işlenmesi halinde cezanın yarı oranında artırılması kuralının takibi amacıyla özel bir sisteme kaydedilir.
Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma ve Önödeme İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Hesaplama Araçları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.