Kavramın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 698 uyarınca, hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını (ortaklığın giderilmesini / izale-i şüyu) isteyebilir. Paylaşma isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süreyle sınırlandırılabilir; taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler resmi şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir. Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
TMK m. 699 hükmüne göre paylaşma, malın aynen bölüşülmesi (aynen taksim) veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir. Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para (ivaz) eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir. Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur; satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
6100 sayılı HMK m. 4/1-b uyarınca taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda değer veya tutara bakılmaksızın görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi, taşınmazlarda kesin yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir (HMK m. 12). 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B'ye eklenen düzenleme uyarınca, 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Şartları ve Uygulama İlkeleri
- 01.09.2023 tarihinden itibaren ortaklığın giderilmesi davası açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır (HUAK m. 18/B).
- Görevli mahkeme dava değerine bakılmaksızın Sulh Hukuk Mahkemesi (HMK m. 4/1-b), taşınmazlarda kesin yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir (HMK m. 12).
- Davada tüm paydaşların veya mirasçıların yer alması zorunludur (çift taraflı dava niteliği); davacı feragat etse dahi davalılardan biri davaya devam edebilir.
- Öncelikle aynen taksim (bölüştürme) olanakları araştırılır; imar mevzuatı ve nitelik gereği bölünemiyorsa açık artırma yoluyla satışa karar verilir (TMK m. 699).
- Satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılmasına karar verilebilmesi için tüm paydaşların oybirliği ile rıza göstermesi şarttır (TMK m. 699/3).
İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi) Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ortaklığın giderilmesi davasını tek bir hissedar açabilir mi, diğer hissedarlar engel olabilir mi?
Payı ne oranda olursa olsun tek bir paydaş veya mirasçı dahi diğer tüm paydaşları davalı göstererek ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Kanuni bir erteleme anlaşması veya uygun olmayan zaman istisnası bulunmadıkça diğer paydaşların rıza göstermemesi davanın görülmesine ve satışa engel olmaz.
Taşınmaz üzerindeki bina, ağaç gibi muhdesatlar satış bedelinin paylaşımını nasıl etkiler?
Taşınmaz üzerindeki bina veya ağaçların (muhdesat) belirli bir paydaşa ait olduğu tüm paydaşlarca kabul ediliyorsa veya bu konuda ayrı bir muhdesatın aidiyetinin tespiti davası açılıp kazanılmışsa, arz (toprak) değeri ile muhdesat değeri oranlanarak muhdesat bedeli ilgili paydaşa ödenir.
Ortaklığın giderilmesi davalarında yargılama giderleri ve vekalet ücreti kime yükletilir?
Ortaklığın giderilmesi davaları taraflar için benzer hukuki sonuç doğuran (çift taraflı) davalar olduğundan, dava sonunda kazanan veya kaybeden taraf ayrımı yapılmaz; yargılama giderleri ve maktu vekalet ücreti tüm paydaşlara tapudaki veya verasetteki payları oranında yükletilir.
İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi) İle İlgili Kanun, İçtihat ve Hesaplama Rehberleri
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Hesaplama Araçları
Bu madde Türk hukuku mevzuatı çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki görüş niteliği taşımaz.