Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Sulh Hukuk Mahkemesi, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 6. maddesi uyarınca her il merkezinde ve Hâkimler ve Savcılar Kurulunca (HSK) belirlenen ilçelerde kurulan, tek hâkimli bir genel mahkemedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 4. maddesinde Sulh Hukuk Mahkemesinin görevleri, dava konusunun parasal değerine veya tutarına bakılmaksızın sayma yoluyla belirlenmiştir.
Özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarından doğan kira bedelinin tespiti ve tahliye davaları, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davaları, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan apartman/site yönetimi uyuşmazlıkları ile mirasçılık belgesi (veraset ilamı) verilmesi ve vesayet (vasi/kayyım tayini) işleri Sulh Hukuk Mahkemesinin temel görev alanını oluşturur.
HMK m. 316/1-a hükmü gereğince Sulh Hukuk Mahkemesinin görevine giren tüm dava ve işlerde "basit yargılama usulü" uygulanır. Bu usulde dilekçeler aşaması yalnızca dava ve cevap dilekçesinden oluşur; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez (HMK m. 317/3). Ayrıca 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı HUAK’a eklenen 18/B maddesi uyarınca, 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (İİK’ya göre ilamsız tahliye hariç), ortaklığın giderilmesi davaları ve Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Sulh Hukuk Mahkemesi Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
Kira Hukuku Uyuşmazlıkları ve Tahliye Davaları (HMK m. 4/1-a)
Kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere; kira sözleşmesine dayanan her türlü tahliye (ihtiyaç, yazılı tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar, on yıllık uzama süresi, esaslı onarım), kira bedelinin tespiti, kira uyarlama ve kira alacağı davaları dava değerine bakılmaksızın Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür.
Ortaklığın Giderilmesi / İzale-i Şüyu Davaları (HMK m. 4/1-b)
Miras yoluyla veya satın alma suretiyle birden fazla kişinin paydaş (müşterek malik) veya ortak (iştirak halinde malik) olduğu taşınır ve taşınmaz malların aynen taksimi (bölünmesi) ya da satış suretiyle ortaklığın giderilmesi davaları taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesinde açılır.
Zilyetliğin Korunması Davaları (HMK m. 4/1-c)
Taşınır ve taşınmaz mallarda mülkiyet hakkı tartışma konusu yapılmaksızın yalnızca zilyetliğin gaspı veya saldırıya (el atmaya) uğraması nedeniyle TMK m. 981-984 uyarınca açılan zilyetliğin korunması ve eski hale getirme davaları.
Kat Mülkiyeti (Apartman ve Site Yönetimi) Davaları (KMK Ek m. 1)
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun uygulanmasından doğan her türlü uyuşmazlık; kat malikleri kurulu kararlarının iptali, ortak alanlara müdahalenin önlenmesi, yönetim planı değişikliği ve ortak gider (aidat) uyuşmazlıkları.
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı), Tereke ve Mirasın Reddi İşleri
TMK m. 598 uyarınca mirasçılık belgesi verilmesi ve iptali dışındaki çekişmesiz miras işleri, mirasın kayıtsız şartsız reddi (reddi miras - TMK m. 605/1, 609), terekenin tespiti ve mühürlenmesi, resmi defter tutulması ve vasiyetnamenin açılıp okunması işlemleri.
Vesayet Makamı Görevleri (Vasi ve Kayyım Atanması)
TMK m. 397 uyarınca kısıtlanması gereken ergin kişilere veya velayet altında bulunmayan küçüklere vasi atanması, yönetim/temsil kayyımı tayini, yasal danışman atanması ve vesayet dairelerinin denetimi.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- Basit yargılama usulü uygulandığından taraflar yalnızca dava ve cevap dilekçesi verebilir; cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren 2 haftadır (HMK m. 317/2).
- Kira tespiti, tahliye, ortaklığın giderilmesi ve kat mülkiyeti davalarında dava açmadan önce arabuluculuk son tutanağının aslının veya onaylı örneğinin dava dilekçesine eklenmesi zorunludur (HUAK m. 18/B). Mirasçılık belgesi, reddi miras ve vesayet gibi çekişmesiz yargı işlerinde ise arabuluculuk şartı yoktur.
- Taşınmazın aynına veya kira/kat mülkiyeti/ortaklığın giderilmesi ilişkisine dayanan davalarda taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12).
- Sulh Hukuk Mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir; ancak HMK m. 362/1-a uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinin görevine giren kira ilişkisinden doğan davalar (üç aylık kira tutarı temyiz sınırını aşan tahliye davaları hariç) ile kat mülkiyeti ve zilyetlik kararlarına karşı Yargıtay temyiz yolu kapalı olup BAM kararı kesindir.
Sık Sorulan Sorular
Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
1 Eylül 2023’te yürürlüğe giren 6325 sayılı HUAK m. 18/B uyarınca kira uyuşmazlıkları (kira tespit, tahliye, uyarlama), ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) ve Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan davalarda arabulucuya başvurmak zorunlu dava şartıdır. Buna karşılık reddi miras, veraset ilamı ve vasi tayini gibi çekişmesiz yargı işlerinde arabuluculuk şartı aranmaz.
Sulh Hukuk Mahkemesi kararları Yargıtay’a (temyize) gider mi?
HMK m. 362/1-b uyarınca HMK m. 4’te gösterilen ve miktar veya değeri itibarıyla temyiz sınırını geçmeyen davalar ile kat mülkiyeti ve zilyetlik davalarında Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) kararları kesindir, Yargıtay’a temyize gidilemez. Kira ilişkisinden doğan davalarda ise üç aylık kira tutarı temyiz sınırının üzerindeyse tahliye ve kira tespit kararları temyiz edilebilir.
Mirasın reddi (reddi miras) başvurusu hangi mahkemeye yapılır?
TMK m. 609 uyarınca mirasın gerçek reddi, mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesine ölüm tarihinden (veya mirasçı olunduğunun öğrenildiği tarihten) itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içinde sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Terekenin borca batık olduğunun tespiti (hükmen reddi) davası ise Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır.
Sulh Hukuk Mahkemesi İle İlgili Kanunlar, Davalar, Dilekçeler ve Hesaplamalar
İlgili Temel Kanunlar
Görev Alanındaki Dava Rehberleri
- Gereksinim (İhtiyaç), Yeniden İnşa ve Yeni Malik Nedeniyle Tahliye Davası (TBK m. 350-351)
- Kira Bedelinin Tespiti Davası (5 Yıl Sonrası Emsal Kira Tespiti - TBK m. 344-345)
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davası (TMK m. 698-700, HMK m. 4)
- Kat Mülkiyeti Kanunu Uyarınca Genel Kurul Kararının İptali ve Ortak Alana Müdahalenin Önlenmesi (KMK m. 19, m. 33)
İlgili Dilekçe Şablonları
- Mirasın Gerçek Reddi (Reddi Miras) Dilekçesi ve Başvuru Rehberi (TMK m. 605-609)
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Dava Dilekçesi Rehberi (TMK m. 698-699)
- Kira Bedelinin Tespiti ve Tahliye Dava Dilekçesi Rehberi (TBK m. 344, 350-352)
- Kısıtlama ve Vasi Atanması (Vesayet) Talebi Dilekçesi Rehberi (TMK m. 405-409)