Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Asliye Ticaret Mahkemesi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 4. ve 5. maddeleri uyarınca her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan "nispi ticari davalara" ve tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın TTK’da veya özel kanunlarda düzenlenen "mutlak ticari davalara" bakan ihtisas mahkemesidir. Asliye Ticaret Mahkemesi ile Asliye Hukuk Mahkemesi arasındaki ilişki HMK anlamında bir "görev" ilişkisidir (TTK m. 5/3).
5235 sayılı Kanun’un 5/3. maddesi uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesinde bir başkan ve yeteri kadar üye bulunur. Konusu parayla ölçülebilen ve dava değeri kanuni parasal sınırı aşan davalar ile değerine bakılmaksızın iflas, konkordato, şirket fesih/tasfiye ve genel kurul kararlarının iptali davaları bir başkan ve iki üyeden oluşan üç hâkimli heyetle, diğer ticari davalar ise üye hâkimlerden biri tarafından tek hâkimle karara bağlanır.
TTK m. 5/A hükmü gereğince, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Ticari arabuluculuk süreci, görevlendirmenin yapıldığı tarihten itibaren 6 hafta içinde (zorunlu hallerde +2 hafta uzatmayla en fazla 8 haftada) sonuçlandırılır.
Asliye Ticaret Mahkemesi Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
Anonim ve Limited Şirketler Hukuku Davaları (TTK m. 329-644)
Genel kurul kararlarının iptali veya butlanının tespiti (TTK m. 445-447), yönetim kurulu üyeleri ve müdürlerin hukuki sorumluluk davası (TTK m. 553), ortaklıktan çıkma/çıkarılma, haklı sebeple şirketin fesih ve tasfiyesi (TTK m. 531, 636) ve bilgi alma/özel denetçi atanması davaları.
Ticari Alacak, Cari Hesap, Fatura ve İtirazın İptali Davaları
Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili mal/hizmet satışı, eser (inşaat/taşeronluk), acentelik, bayilik ve cari hesap sözleşmelerinden doğan alacak, itirazın iptali (İİK m. 67), menfi tespit ve istirdat (İİK m. 72) davaları.
Kıymetli Evrak (Çek, Bono, Poliçe) ve Zayi İptal Davaları
TTK m. 645-849 kapsamında çek, bono (emre muharrer senet) ve poliçeden doğan alacak ve menfi tespit davaları, karşılıksız çek/imza uyuşmazlıkları ile çek veya senedin kaybolması/çalınması halinde açılan kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali (TTK m. 757) ve ödeme yasağı davaları.
Sigorta Hukuku ve Zorunlu Trafik Sigortası Tazminat Davaları
TTK Altıncı Kitap (Sigorta Hukuku) kapsamında kasko, yangın, nakliyat, hayat ve sorumluluk sigortaları ile Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası poliçesine dayanarak sigorta şirketine karşı açılan araç değer kaybı, hasar bedeli, sürekli iş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatı davaları.
İflas, Konkordato ve Sermaye Şirketlerinin Yeniden Yapılandırılması
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 154 vd. uyarınca açılan doğrudan veya takipli iflas davaları ile borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluların İİK m. 285-308 uyarınca talep ettiği geçici mühlet, kesin mühlet ve konkordato tasdiki davaları.
Bankacılık, Finansal Kiralama (Leasing) ve Haksız Rekabet Davaları
Ticari kredi sözleşmeleri, banka teminat mektupları, finansal kiralama ve faktoring sözleşmeleri ile TTK m. 54-63 uyarınca haksız rekabetin tespiti, men’i ve tazminatı davaları (Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi görevine giren marka/patent davaları hariç).
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- TTK m. 5/A uyarınca konusu bir miktar para olan ticari davalarda (itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat dahil) arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmesi dava şartıdır; şirket feshi, genel kurul iptali, iflas ve konkordato davalarında ise arabuluculuk uygulanmaz.
- TTK m. 4/2 uyarınca ticari davalarda da dava değeri kanuni parasal sınırı aşmayan uyuşmazlıklarda "basit yargılama usulü" uygulanır.
- Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında HMK m. 17 uyarınca yazılı "yetki sözleşmesi" yaparak bir veya birden fazla Asliye Ticaret Mahkemesini yetkili kılabilirler.
- Heyet halinde bakılması gereken bir davaya tek hâkimle bakılması (veya tersi) Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemelerince kamu düzenine ilişkin usul hatası sayılarak kaldırma/bozma nedeni yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Trafik kazası nedeniyle sigorta şirketine açılacak dava hangi mahkemede görülür?
Sigorta sözleşmeleri TTK m. 1401 vd. uyarınca mutlak ticari iş niteliğinde olduğundan, kazaya karışan araç özel (hususi) araç olsa dahi sigorta şirketine (ZMSS veya İMM poliçesine dayanarak) açılacak maddi tazminat ve değer kaybı davalarında görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Sürücü ve işletene tek başına açılan davalarda ise Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
Çek veya senet kaybolduğunda ödeme yasağı kararı hangi mahkemeden alınır?
TTK m. 757 ve 818 uyarınca çek veya bononun rıza dışında elden çıkması (kaybolması, çalınması) halinde, ödeme veya hamilin yerleşim yeri Asliye Ticaret Mahkemesinden "ödeme yasağı" (ihtiyati tedbir) ve kıymetli evrakın iptali talep edilir.
Ticari davalarda temerrüt (avans) faizi talep edilebilir mi?
Evet. 3095 sayılı Kanun m. 2/2 uyarınca ticari işlerde temerrüt faizi, sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmamışsa Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı üzerinden talep edilebilir; ancak bunun için dava dilekçesinde açıkça "ticari avans faizi" veya "reeskont/avans faizi" talep edilmesi gerekir.
Asliye Ticaret Mahkemesi İle İlgili Kanunlar, Davalar, Dilekçeler ve Hesaplamalar
İlgili Temel Kanunlar
Görev Alanındaki Dava Rehberleri
- İtirazın İptali ve %20 İcra İnkâr Tazminatı Davası (İİK m. 67)
- Menfi Tespit (Borçlu Olmadığının Tespiti) ve İstirdat Davası (İİK m. 72)
- Trafik Kazası Araç Değer Kaybı ve Araçtan Mahrumiyet Tazminatı
- Anonim ve Limited Şirket Genel Kurul Kararlarının İptali ve Butlanının Tespiti Davası (TTK m. 445-447, m. 622)
- Çek ve Bono Ziyaı Nedeniyle Kıymetli Evrak İptali ve Ödemeden Men Kararı Davası (TTK m. 651, m. 757)