Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Kadastro Mahkemesi, 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 24. ve 25. maddeleri uyarınca taşınmaz malların sınırlarını arazi ve harita üzerinde belirterek hukuki durumlarını tespit eden kadastro çalışmalarında, kadastro tutanaklarının 30 günlük askı ilanı süresi içinde açılan tespit itiraz davalarına ve kadastro komisyonundan devredilen uyuşmazlıklara bakan tek hâkimli bir özel mahkemedir.
Kadastro Mahkemesinin görevi, taşınmaz hakkında kadastro tutanağının düzenlendiği günde başlar ve 30 günlük askı ilan süresi içinde dava açılması halinde tutanağın kesinleşmesine kadar devam eder (3402 s. K. m. 26). Ayrıca kadastro başlangıcında genel mahkemelerde (Asliye Hukuk veya Sulh Hukuk) derdest olan ve kadastro mahkemesinin görevine giren taşınmaz davaları da re’sen Kadastro Mahkemesine devredilir (m. 27).
Kadastro tespit tutanaklarının 30 günlük askı ilanı sonunda itiraz edilmeyerek kesinleşmesinden sonra kadastro öncesi haklara dayanılarak (10 yıllık hak düşürücü süre içinde - m. 12/3) açılacak tapu iptali ve tescil davalarında ise Kadastro Mahkemesinin görevi sona ermiş olup görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Kadastro Mahkemesi Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
30 Günlük Askı İlan Süresinde Kadastro Tespitine İtiraz Davaları (3402 s. K. m. 11)
Kadastro müdürlüğünce düzenlenen tespit tutanaklarına ve haritalara karşı 30 günlük askı ilanı süresi içinde mülkiyet, sınır, yüzölçümü, pay oranı veya zilyetlik iddiasıyla açılan kadastro tespitine itiraz davaları.
Orman Kadastrosu, Sınırlandırma ve 2/B Uygulamasına İtiraz Davaları (6831 s. K. m. 11)
6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca yapılan orman kadastrosu ve 2/B (orman sınırları dışına çıkarma) komisyon tutanaklarına karşı askı ilanı süresi içinde hak sahiplerince veya Orman İdaresi/Hazine tarafından açılan davalar.
Kullanım Kadastrosu ve Ekip Tutanaklarına İtirazlar (3402 s. K. Ek m. 4)
2/B arazilerinde fiili kullanıcıların ve muhdesat (bina, ağaç) sahiplerinin tespiti amacıyla yapılan kullanım kadastrosu tutanaklarının 30 günlük askı ilan süresi içinde beyanlar hanesine yönelik açılan davalar.
Genel Mahkemelerden Devredilen (Aktarılan) Mülkiyet ve Tescil Davaları (3402 s. K. m. 27)
Bir çalışma alanında kadastro tutanağı düzenlendiği sırada Asliye Hukuk veya Sulh Hukuk Mahkemelerinde görülmekte olan tapu iptal, tescil, el atmanın önlenmesi ve mirasçılık belgesi verilmesi işleri.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- Kadastro Mahkemesinde "re’sen (kendiliğinden) araştırma ilkesi" geçerlidir; hâkim doğru sicil oluşturmakla yükümlü olduğundan tarafların bildirdiği delillerle bağlı kalmaksızın tapu ve vergi kayıtlarını, hava fotoğraflarını ve yerel bilirkişileri re’sen inceler (3402 s. K. m. 30).
- Askı ilanı süresi 30 gündür ve hak düşürücü niteliktedir (3402 s. K. m. 11). Bu süre içinde dava açılmazsa tutanak kesinleşir ve tapu kütüğüne tescil edilir.
- Kadastro Mahkemeleri adli tatile (20 Temmuz – 31 Ağustos) tabi değildir; yargılama ve süreler adli tatilde de işlemeye devam eder (3402 s. K. m. 29).
- Davacının davasını takip etmemesi halinde dahi dosya işlemden kaldırılmaz (HMK m. 150 uygulanmaz); hâkim yargılamaya devam ederek gerçek hak sahibi adına tescil kararı verir (3402 s. K. m. 30/2).
Sık Sorulan Sorular
30 günlük kadastro askı ilanı kaçırılırsa hak tamamen kaybolur mu?
Hayır. 30 günlük askı ilanı süresinde Kadastro Mahkemesinde dava açılmazsa tutanak kesinleşir; ancak 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12/3 uyarınca tutanağın kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıllık hak düşürücü süre içinde kadastrodan önceki hukuki sebeplere dayanılarak Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu iptal ve tescil davası açılabilir.
Kadastro Mahkemesinde avukatla temsil zorunlu mudur veya eşler birbirini temsil edebilir mi?
Avukatla temsil zorunlu olmamakla birlikte teknik keşif ve hava fotoğrafı incelemeleri nedeniyle hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşır. Ayrıca 3402 s. Kanun m. 31 uyarınca Kadastro Mahkemelerine özgü bir istisna olarak menfaat çatışması bulunmamak kaydıyla karı ve koca birbirlerini vekil sıfatıyla temsil edebilirler.