Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Bölge Adliye Mahkemesi (BAM - uygulamada İstinaf Mahkemesi), 20 Temmuz 2016 tarihinde göreve başlayan ve adli yargı ilk derece mahkemelerinden (Asliye Hukuk, Sulh Hukuk, Aile, İş, Asliye Ticaret, Tüketici, İcra, Kadastro ile Asliye Ceza, Ağır Ceza ve Çocuk Mahkemeleri) verilen kararlara karşı hem maddi olay (vakıa/delil) hem de hukuka uygunluk denetimi yapan ikinci derece mahkemesidir.
Bölge Adliye Mahkemeleri, Yargıtay’dan farklı olarak yalnızca dosyayı bozup geri göndermekle yetinmez; gerekli görürse yeniden duruşma açabilir, tanık ve bilirkişi dinleyebilir, eksik delilleri toplayabilir ve ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak davanın esası hakkında doğrudan yeni bir karar (düzelterek veya yeniden esas hakkında hüküm) verebilir (HMK m. 353, CMK m. 280).
Hem hukuk yargısında (HMK m. 345) hem de ceza yargısında (7499 s. Kanun ile değişik CMK m. 273) istinaf başvuru süresi, gerekçeli kararın taraflara tebliğ edildiği tarihten itibaren 2 haftadır.
Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
BAM Hukuk Dairelerinin Görevleri (HMK m. 341-360)
Adli yargı ilk derece hukuk mahkemelerinden verilen ve miktar veya değeri istinaf kesinlik sınırını geçen nihai kararlar ile miktar ve değerine bakılmaksızın manevi tazminat davaları ve malvarlığı dışındaki (boşanma, velayet, soybağı, nüfus, el atmanın önlenmesi vb.) kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını inceler.
BAM Ceza Dairelerinin Görevleri (CMK m. 272-285)
Asliye Ceza, Ağır Ceza ve Çocuk Mahkemelerinden verilen hükümlere (ve 1 Haziran 2024 sonrası HAGB kararlarına) karşı yapılan istinaf başvurularını inceler. 15 yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler ise istinaf başvurusu olmasa dahi BAM Ceza Dairesince re’sen incelenir.
Yargı Çevresi İçindeki Mahkemeler Arasındaki Görev ve Yetki Uyuşmazlıkları
5235 sayılı Kanun m. 36-37 uyarınca aynı Bölge Adliye Mahkemesi yargı çevresindeki ilk derece hukuk veya ceza mahkemeleri arasında çıkan olumsuz görev veya yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümler ve yargı yeri belirler.
İlk Derece Hakem Kararlarının İptali Davaları (HMK m. 439)
İç tahkimde (HMK m. 439) ve Milletlerarası Tahkim Kanunu’nda hakem veya hakem kurulu kararlarına karşı açılan iptal davalarına ilk derece mahkemesi sıfatıyla doğrudan Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi bakar.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- İstinaf başvuru süresi hem hukuk (HMK m. 345) hem de ceza (CMK m. 273) yargısında gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır.
- Hukuk davalarında HMK m. 355 uyarınca inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılır; ancak kamu düzenine aykırılık halleri BAM tarafından re’sen gözetilir.
- İstinaf aşamasında HMK m. 357 uyarınca karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, davanın ıslahı yapılamaz ve ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen yeni vakıa ve delillere (mücbir sebep hariç) dayanılamaz.
- Hukuk davalarında istinaf başvurusu kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; icranın durdurulması için İİK m. 36 uyarınca teminat yatırılarak tehir-i icra (icranın geri bırakılması) kararı alınması gerekir (boşanma, velayet ve taşınmazın aynına ilişkin kararlar ise kesinleşmeden icra edilemez). Ceza yargısında ise istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini ve infazını durdurur (CMK m. 275).
Sık Sorulan Sorular
İstinaf dilekçesi hangi mahkemeye verilir?
İstinaf dilekçesi, Bölge Adliye Mahkemesi ilgili dairesine gönderilmek üzere kararı veren ilk derece mahkemesine veya başvuruda bulunan kişinin bulunduğu yerdeki eşdeğer bir mahkemeye (ya da UYAP üzerinden elektronik imzayla) verilir (HMK m. 343, CMK m. 273).
Hukuk davasında istinafa başvurmak icra takibini durdurur mu?
Kişiler ve aile hukukuna (boşanma, velayet, babalık) ve taşınmazın aynına (tapu iptal, el atmanın önlenmesi) ilişkin ilamlar kesinleşmeden icraya konulamaz. Ancak konusu para ve alacak olan ilamlarda istinaf başvurusu icrayı kendiliğinden durdurmaz; icranın durdurulması için İİK m. 36 uyarınca hükmolunan tutar kadar nakit veya banka teminat mektubu yatırılarak "tehir-i icra talepli" istinaf başvurusu yapılmalıdır.
Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) kararlarının hangileri kesindir, hangileri Yargıtay’a gider?
Hukuk davalarında dava değeri yıllık temyiz kesinlik sınırının altında kalan kararlar ile Sulh Hukuk Mahkemesinin görevine giren (kira tespit/tahliye istisnası hariç) kararlar ve işe iade davalarında BAM kararı kesindir (HMK m. 362). Ancak 7589 sayılı Kanunla eklenen HMK m. 362/3 uyarınca, BAM istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında karar vermişse; kabul/reddedilen kısım HMK m. 341/2 istinaf sınırının üzerindeyse (ilk derece ile BAM kararı arasındaki fark istinaf sınırını geçmek ve yalnız yargılama gideri/vekâlet ücretine ilişkin olmamak şartıyla) temyiz edilebilir. Ceza davalarında ise CMK m. 286 uyarınca 5 yıl veya daha az hapis cezaları ile bunlara karşı yapılan istinaf başvurularının esastan reddi kararları (CMK m. 286/3’teki katalog suçlar ve ilk kez BAM tarafından mahkûmiyet verilen haller hariç) kesindir.