Mahkemenin Hukuki Niteliği ve Görev Çerçevesi
Danıştay, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 155. maddesi ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu uyarınca idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme (temyiz) mercii olan yüksek idari mahkemedir. Kanunda gösterilen belli davalara (Cumhurbaşkanı kararları, bakanlık yönetmelikleri vb.) ise ilk ve son derece mahkemesi olarak doğrudan Danıştay’da bakılır.
Danıştay bünyesinde 9 Dava Dairesi ve 1 İdari Daire olmak üzere toplam 10 daire, İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDDK) ve İçtihatları Birleştirme Kurulu (DİBK) görev yapar. Her bir daire bir başkan ve dört üyeden oluşan 5 yüksek hâkimli kurul halinde toplanır.
2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 40/4. maddesi uyarınca Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu (DİBK) kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve Danıştay daireleri ile tüm Bölge İdare, İdare ve Vergi Mahkemelerini bağlar.
Danıştay Hangi Davalara ve İşlere Bakar?
İlk Derece Mahkemesi Olarak Doğrudan Danıştay’da Açılan Davalar (2575 s. K. m. 24)
Cumhurbaşkanı kararlarına, Cumhurbaşkanınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemlere, bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere (yönetmelik, genelge, tebliğ), Danıştay İdari Dairesince veya İdari İşler Kurulunca verilen kararlar üzerine uygulanan eylem ve işlemlere, birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere, Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararlarına ve tahkim yolu öngörülmeyen kamu imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklara ilk derece mahkemesi olarak doğrudan Danıştay bakar.
Bölge İdare Mahkemesi Kararlarının Temyiz İncelemesi (İYUK m. 46)
Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları, konusu temyiz parasal sınırını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar, kamu görevinden (meslekten) çıkarma cezaları, 1/1000 ve üstü ölçekli imar planları ile parselasyon işlemleri, maden/taşocakları/orman/çevre ve kıyı mevzuatı kararlarının 30 gün içinde yapılan temyiz incelemesi.
İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ve Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDDK) Görevleri
Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği nihai kararlara ve yürütmenin durdurulması kararlarına yapılan temyiz/itiraz başvuruları ile Bölge İdare Mahkemelerinin Danıştay bozma kararına karşı verdiği ısrar (direnme) kararlarının incelenmesi.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu (DİBK) Kararları (2575 s. K. m. 39-40)
Danıştay dava daireleri veya kurulları arasındaki içtihat aykırılıklarının birleştirilmesi ve tüm idari yargı mercilerini bağlayıcı ilke kararları alınması.
Yargılama Usulü, Yetki ve Kanun Yolu Kuralları
- İlk derece mahkemesi olarak doğrudan Danıştay’da açılacak iptal ve tam yargı davalarında genel dava açma süresi tebliğ veya yayım tarihini izleyen günden itibaren 60 gündür (İYUK m. 7).
- Bölge İdare Mahkemesi kararlarına karşı Danıştay’a temyiz başvuru süresi kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gündür (İYUK m. 46/1). İvedi yargılama usulüne tabi ihale/kamulaştırma davalarında (İYUK m. 20/A) temyiz süresi 15 gün, merkezi sınav davalarında (İYUK m. 20/B) ise 5 gündür.
- Danıştay dava dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği yürütmenin durdurulması (YD) kararlarına karşı tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna itiraz edilebilir (İYUK m. 27/7).
- Danıştay’daki temyiz incelemesinde taraflardan birinin isteği üzerine (konusu duruşma sınırını aşan tam yargı ve vergi davaları ile iptal davalarında) duruşma yapılabilir (İYUK m. 17/2).
Sık Sorulan Sorular
Bir bakanlığın çıkardığı yönetmeliğin iptali davası İdare Mahkemesinde mi Danıştay’da mı açılır?
2575 sayılı Danıştay Kanunu m. 24/1-c uyarınca bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere (yönetmelik, tebliğ, genelge) karşı açılacak iptal davalarında ilk derece mahkemesi olarak doğrudan Danıştay görevlidir (yayım veya uygulama işleminden itibaren 60 gün içinde). Yalnızca belli bir il veya belediye sınırında uygulanan yerel düzenleyici işlemlerde ise İdare Mahkemesi görevlidir.
İYUK m. 46/1-c bendinin 7589 sayılı Kanunla kaldırılması temyiz yolunu nasıl etkiledi?
7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026 / 33326) m. 5 ile İYUK m. 46/1-c bendi (belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma işlemlerine ilişkin özel bent) yürürlükten kaldırılmıştır. 31.07.2026 tarihinden sonra İYUK m. 46/1-b uyarınca konusu temyiz parasal sınırını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar ile m. 46’daki diğer bentler kapsamında Danıştay’a temyiz yoluna başvurulabilir.