Hukuki Sürelerin Niteliği ve Genel İlkeler
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) usul süreleri "kanunda belirtilen süreler" ve "hâkim tarafından belirlenen süreler" olarak ikiye ayrılır (HMK m. 90). Kanunda belirtilen süreler kesindir; kanunda açıkça belirtilmedikçe hâkim kanuni bir süreyi artıramaz veya eksiltemez. Hâkimin tayin ettiği süreler ise kural olarak kesin değildir; ancak hâkim tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir (HMK m. 94).
HMK’da temel usul işlemleri için standart süre 2 hafta olarak benimsenmiştir: Dava dilekçesine cevap süresi, cevaba cevap ve ikinci cevap süreleri, ön incelemede eksik delillerin sunulması süresi, bilirkişi raporuna itiraz süresi, görevsizlik/yetkisizlik sonrası gönderme talebi süresi ile istinaf ve temyiz başvuru sürelerinin tamamı 2 haftadır.
Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi yapmayan tarafın, o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m. 94/1). Örneğin süresi içinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128) ve ilk itirazlar (yetki, tahkim) ile savunmanın genişletilmesi yasağına tabi vakıaları ileri süremez.
Kanuni Süreler, Başlangıç Anları ve Uygulama Kuralları
Davaya Cevap Süresi (2 Hafta) ve Ek Süre Talebi (HMK m. 127, m. 317)
Hem yazılı yargılama usulünde (Asliye Hukuk, Aile, Asliye Ticaret) hem de basit yargılama usulünde (Sulh Hukuk, İş, Tüketici, İcra) cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren 2 haftadır. Durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanması çok zor yahut imkânsız ise, bu 2 haftalık süre içinde mahkemeye başvurularak bir defaya mahsus olmak üzere (yazılı usulde 1 ayı, basit usulde 2 haftayı geçmemek üzere) ek süre talep edilebilir.
Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçeleri (Yalnızca Yazılı Usulde 2’şer Hafta - HMK m. 136)
Yazılı yargılama usulünde davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren 2 hafta içinde cevaba cevap (replik); davalı da bunun tebliğinden itibaren 2 hafta içinde ikinci cevap (düplik) dilekçesi verebilir. Basit yargılama usulünde ise ikinci dilekçeler (replik ve düplik) verilmez (HMK m. 317/3).
Ön İnceleme Duruşması ve Delillerin Sunulması İçin 2 Haftalık Kesin Süre (HMK m. 140/5)
Dilekçeler aşamasında gösterilen ancak henüz mahkemeye sunulmamış belgelerin sunulması veya başka yerden getirtilecek belgeler için açıklama yapılması amacıyla ön inceleme duruşmasında taraflara 2 haftalık kesin süre verilir. Bu kesin süre içinde delil sunulmazsa o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır.
Bilirkişi Raporuna İtiraz (2 Hafta - HMK m. 281) ve Islah Süresi (HMK m. 177)
Taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren 2 hafta içinde rapordaki eksiklik veya belirsizliklere itiraz ederek ek rapor ya da yeni bilirkişi incelemesi talep edebilirler. Davanın veya talep sonucunun artırılması anlamına gelen ıslah (HMK m. 176) ise tahkikatın sona ermesine kadar (ve Yargıtay/BAM bozma kararından sonra da tahkikat bitinceye kadar - HMK m. 177/2) yapılabilir.
İstinaf (HMK m. 345) ve Temyiz (HMK m. 361) Başvuru Süreleri: 2 Hafta
İlk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına karşı temyiz başvuru süresi, gerekçeli kararın usulüne uygun olarak taraflara tebliğ edilmesinden itibaren 2 haftadır.
Görevsizlik/Yetkisizlik Sonrası Gönderme Talebi (2 Hafta - HMK m. 20) ve Dosya Yenileme (3 Ay - HMK m. 150)
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi üzerine davacı, kararın kesinleştiği tarihten itibaren 2 hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dava dosyasının görevli/yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmek zorundadır. Taraflarca takip edilmediği için işlemden kaldırılan dosya ise 3 ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır.
Hak Kaybı Yaşanmaması İçin Dikkat Edilecek Noktalar
- HMK m. 92/2 uyarınca süre; hafta, ay veya yıl olarak belirlenmiş ise başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde (UYAP elektronik işlemlerinde saat 23:59’da) biter.
- HMK m. 104 uyarınca adli tatile tabi olan dava ve işlerde (Asliye Hukuk, Aile, Ticaret vb. — HMK m. 103’teki ivedi işler hariç), kanuni sürelerin bitimi adli tatile (20 Temmuz – 31 Ağustos) rastlarsa bu süreler 7 Eylül mesai bitimine kadar kendiliğinden uzar.
Sık Sorulan Sorular
Dava dilekçesine 2 hafta içinde cevap vermezsem davayı otomatik olarak kaybeder miyim?
Hayır, davayı otomatik olarak kaybetmezsiniz; HMK m. 128 uyarınca süresi içinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır. Ancak yetki itirazı ve zamanaşımı def’i gibi savunmaları ileri sürme hakkını ve inkâr sınırını aşan yeni vakıa/delil bildirme imkanını kaybedersiniz.
Elektronik tebligat (UETS) gönderildiğinde 2 haftalık süre ne zaman başlar?
7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a uyarınca elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. 2 haftalık cevap veya istinaf süresi bu 5. günün sonundan itibaren işlemeye başlar.
Bu Sürelerle İlgili Kanunlar, Davalar, Dilekçeler ve Hesaplama Araçları
İlgili Temel Kanunlar
İlgili Dava Rehberleri
İlgili Dilekçe Şablonları
- Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Rapor / Yeni Heyet Talep Dilekçesi Rehberi (HMK m. 281)
- Delil Tespiti ve İhtiyati Tedbir Talebi Dilekçesi Rehberi (HMK m. 389, m. 400)
- Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Rapor / Yeni Heyet Talep Dilekçesi Rehberi (HMK m. 281)
- Kısmi Davada Talep Artırım (HMK m. 109/4) ve Islah Dilekçesi Rehberi (HMK m. 176-182)
- Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İstinaf Başvuru Dilekçesi Rehberi (HMK m. 342 / CMK m. 273)