Hukuki Niteliği ve Usul Kuralları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 266 uyarınca mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir (hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz).
HMK m. 281/1 gereğince taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki (2) hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını (ek rapor alınmasını); belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler.
2 haftalık bu süre kanundan doğan kesin bir süredir. Süresinde bilirkişi raporuna itiraz etmeyen taraf yönünden rapordaki maddi ve teknik tespitler usuli kazanılmış hak oluşturabilir! Bu nedenle tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde somut, maddeler halinde ve teknik çelişkileri gösteren bir itiraz dilekçesi sunulmalıdır.
Dilekçede Bulunması Zorunlu Kanuni Unsurlar
Tebliğ Tarihi ve 2 Haftalık Kanuni Süre Beyanı (HMK m. 281/1)
Bilirkişi raporunun tebliğ edildiği tarih belirtilerek itirazın 2 haftalık yasal süre içinde sunulduğu ifade edilmelidir (hazırlanması çok kapsamlı ise HMK m. 281/1 son cümle uyarınca 2 hafta içinde başvurulmak şartıyla bir defaya mahsus 2 haftayı geçmemek üzere ek süre istenebilir).
Bilirkişinin Hukuki Niteleme Yasağına Aykırılık İtirazı (HMK m. 266, m. 279/4)
Bilirkişi teknik tespit yapmak yerine hâkimin yerine geçerek hukuki değerlendirme ve niteleme yapmışsa bu husus HMK m. 279/4 uyarınca açıkça eleştirilmelidir.
Eksik İnceleme, Hatalı Veri veya Hesaplama Hatalarının Somutlaştırılması
Dosyadaki hangi delilin, tanık beyanının, dekontun veya emsalin raporda dikkate alınmadığı ya da hangi matematiksel/teknik hesabın yanlış yapıldığı maddeler halinde gösterilmelidir.
Ek Rapor veya Yeni Bilirkişi Heyeti İncelemesi Talebi (HMK m. 281/2-3)
Eksikliklerin giderilmesi için aynı bilirkişiden ek rapor alınması veya rapor tamamen yanlı/yetersiz ise gerçeğin ortaya çıkması için yeni bir bilirkişi kurulu görevlendirilmesi talep edilmelidir.
Örnek Taslak Şablon Çerçevesi
[DAVANIN GÖRÜLDÜĞÜ] [...]. [ASLİYE HUKUK / İŞ / TİCARET / AĞIR CEZA] MAHKEMESİNE
DOSYA NO : [YYYY/...] Esas
BİLİRKİŞİ RAPORUNA
İTİRAZ EDEN
[DAVACI / DAVALI] : [Adı Soyadı / Unvanı]
VEKİLİ : [Avukat Adı Soyadı - Adres]
KARŞI TARAF : [Adı Soyadı / Unvanı]
TEBLİĞ TARİHİ : [GG.AA.YYYY]
KONU : Dosyaya sunulan [GG.AA.YYYY] tarihli bilirkişi raporuna HMK m. 281 uyarınca yasal 2 haftalık süre içinde beyan ve itirazlarımız ile [ek rapor alınması / yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınması] talebidir.
AÇIKLAMALAR VE İTİRAZLARIMIZ :
Mahkemeniz dosyasına sunulan [GG.AA.YYYY] tarihli bilirkişi raporu tarafımıza [GG.AA.YYYY] tarihinde tebliğ edilmiş olup, yasal iki (2) haftalık süre içinde rapordaki aleyhe olan hususlara itirazlarımızı sunmaktayız:
1. USULE VE HUKUKİ NİTELEME YASAĞINA İLİŞKİN İTİRAZIMIZ (HMK m. 266, m. 279/4):
HMK m. 279/4 uyarınca bilirkişi, raporunda yalnızca özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar hakkında oy ve görüşünü bildirmekle yükümlü olup hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Oysa itiraza konu raporda bilirkişi teknik sınırları aşarak doğrudan hâkimin takdir yetkisindeki hukuki uyuşmazlık hakkında görüş bildirmiştir.
2. EKSİK İNCELEME VE DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMEMESİNE İLİŞKİN İTİRAZIMIZ:
Dava ve cevap dilekçelerimiz ekinde sunduğumuz [Somut deliller, örn: banka dekontları / bordrolar / emsal sözleşmeler / kamera kayıtları] bilirkişi tarafından hiç incelenmemiş; tarafımızın somut savunma ve iddiaları raporda tartışılmaksızın varsayıma dayalı sonuçlara ulaşılmıştır.
3. TEKNİK VE HESAPLAMA HATALARINA İLİŞKİN İTİRAZLARIMIZ:
a) [Rapordaki 1. somut hesap veya kusur/değer tespit hatası ve doğru olması gereken yöntem açıklanır...]
b) [Rapordaki 2. somut çelişki ve Yargıtay kriterlerine aykırılık açıklanır...]
HUKUKİ NEDENLER : 6100 s. HMK m. 266, m. 279, m. 281, m. 282 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Usul ve yasaya aykırı, eksik incelemeye dayalı [GG.AA.YYYY] tarihli bilirkişi raporuna yönelik İTİRAZLARIMIZIN KABULÜNE,
2. HMK m. 281/2-3 uyarınca itirazlarımızı karşılayacak şekilde konusunda ihtisas sahibi YENİ BİR BİLİRKİŞİ HEYETİNDEN rapor alınmasına (mahkemeniz aksi kanaatte ise mevcut bilirkişiden itirazlarımız doğrultusunda EK RAPOR alınmasına) karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [GG.AA.YYYY]
İtiraz Eden [Davacı/Davalı] Vekili
[Adı Soyadı]
[İmza]Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar
- HMK m. 281/1 uyarınca bilirkişi raporuna karşı tebliğden itibaren 2 haftalık kesin süre içinde itiraz edilmezse, itiraz etmeyen taraf yönünden karşı taraf lehine usuli kazanılmış hak doğabilir ve Yargıtay/BAM aşamasında ilk rapordaki maddi tespitlere yönelik yeni itirazlar dinlenmeyebilir.
- İlk bilirkişi raporu ile ikinci bilirkişi raporu arasında açık çelişki doğmuşsa, mahkeme bu çelişkiyi gidermeden karar veremez; çelişkinin giderilmesi için üçüncü bir üst kuruldan (genellikle 3 kişilik heyetten) rapor alınması Yargıtay içtihatları gereğidir.
Sık Sorulan Sorular
Bilirkişi raporu çok teknik ve kapsamlı, 2 hafta içinde itiraz hazırlayamıyorsam ne yapabilirim?
HMK m. 281/1 son cümle uyarınca; bilirkişi raporuna karşı talebin (itirazın) hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde, yine 2 haftalık süre içinde mahkemeye başvurularak, 2 haftalık sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak ve bir defaya mahsus olmak üzere 2 haftayı geçmemek koşuluyla ek süre talep edilebilir.
Kendi imkânlarımla üniversiteden veya bir uzmandan "uzman görüşü (mütalaa)" alıp dosyaya sunabilir miyim?
Evet. HMK m. 293 uyarınca taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa (uzman görüşü) alabilir ve bilirkişi raporundaki hataları çürütmek amacıyla mahkemeye sunabilirler; mahkeme sunulan uzman görüşünü değerlendirmek zorundadır.