Sürekli ve Geçici İş Göremezlik Tazminatı

Yaralamalı bir trafik kazası sonucunda kişinin vücut bütünlüğünün ihlal edilmesi, tedavi süresince çalışamamasına veya tedavi tamamlandıktan sonra dahi kalıcı bir bedensel engel (maluliyet) kalmasına yol açabilir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 54 ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 85, 90 ve 97 hükümleri uyarınca, yaralanan kişi kusurlu tarafın trafik sigortasından, sürücüden ve işletenden maddi zararlarının tazminini talep edebilir.

Bedensel Zarar Kalemleri (TBK m. 54)

Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesinde bedensel zararlar dört ana başlık altında toplanmıştır:

• Geçici İş Göremezlik Tazminatı: Kaza tarihinden tıbbi iyileşmenin tamamlandığı tarihe kadar geçen sürede (iyileşme/nekahet süresi) kişinin günlük işlerini ve mesleğini yapamaması nedeniyle uğradığı kazanç ve efor kaybıdır.
• Sürekli İş Göremezlik (Kalıcı Maluliyet) Tazminatı: Tedavi süreci tamamlanmasına rağmen kişide yaşam boyu devam edecek bir uzuv kaybı veya fonksiyon zayıflaması kalması durumunda, maluliyet oranı ve bakiye ömür süresi (TRH-2010 tablosu) üzerinden hesaplanan tazminattır. Kişi çalışmıyor veya gelir kaybına uğramamış olsa dahi sarf edeceği fazla güç (efor) kaybı nedeniyle bu tazminata hak kazanır.
• Tedavi ve Bakıcı Giderleri: İyileşme süresince ve ağır maluliyet halinde yaşam boyu başkasının bakımına muhtaçlık söz konusu ise, aile bireyleri tarafından bakılsa dahi brüt asgari ücret üzerinden hesaplanan bakıcı gideri talep edilebilir.
• Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar: Maluliyet oranı %0 çıkmasına veya düşük olmasına rağmen kişinin mesleğinde ilerlemesini zorlaştıran durumlar.

Maluliyet Raporunun Alınması ve Yürürlükteki Yönetmelik

Yargıtay'ın yerleşik içtihatları uyarınca, maluliyet oranının tespitinde kaza tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat esas alınır. Güncel kazalarda 20 Şubat 2019 tarihli "Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik" (18 yaş altı çocuklar için "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik - ÇÖZGER") hükümleri uygulanır. Rapor; Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu, üniversite hastanelerinin Adli Tıp Anabilim Dalı başkanlıkları veya Sağlık Bakanlığı tarafından yetkili kılınan hakem hastanelerin sağlık kurullarından alınır.

Aktüeryal Hesaplama ve Gelir Tespiti

Sürekli iş göremezlik tazminatının hesaplanmasında TRH-2010 ulusal mortalite tablosu ve progresif rant yöntemi kullanılır. Zarar görenin kaza tarihindeki gerçek ve belgelenebilir geliri (maaş bordrosu, vergi kayıtları veya ilgili meslek kuruluşundan alınan emsal kazanç yazısı) dikkate alınır; gelir belgelendirilemiyorsa veya kişi çalışmıyorsa asgari ücret üzerinden aktüeryal hesaplama yapılır.

Sık Sorulan Sorular

Kaza tarihinde çalışmayan (ev hanımı, öğrenci veya işsiz) biri iş göremezlik tazminatı alabilir mi?

Evet. Yargıtay içtihatlarına göre sürekli veya geçici iş göremezlik tazminatı yalnızca fiili kazanç kaybını değil, kişinin günlük yaşam faaliyetlerini sürdürürken yaşıtlarına göre harcayacağı fazla efor (güç) kaybını da karşılar. Bu nedenle çalışmayan kişiler için net asgari ücret üzerinden hesaplama yapılır.

Maluliyet raporu kazadan ne kadar süre sonra alınabilir?

Ortopedik kırıklar, sinir yaralanmaları veya kafa travmaları gibi durumlarda kalıcı hasarın netleşmesi için tıbbi iyileşme süresinin (genellikle yaralanmanın niteliğine göre 6 ay ila 12 ay) tamamlanması beklenir. Ancak geçici iş göremezlik ve geçici bakıcı gideri daha erken raporlandırılabilir.

Hatır taşıması veya müterafik kusur tazminatı nasıl etkiler?

Yaralanan kişinin emniyet kemeri veya kask takmaması gibi zararın artmasına etkili bir davranışı varsa TBK m. 52 uyarınca müterafik kusur tenzili (genellikle %15-%20 oranında azaltım) uygulanır. Ancak bu hususların sigorta poliçesi genel şartlarındaki maktu oranlarla değil, somut olayın özelliğine göre hâkim veya hakem tarafından takdir edilmesi gerekir.