Kusur Oranına İtiraz

Trafik kazalarında maddi hasar, değer kaybı, iş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatlarının yanı sıra ceza sorumluluğunun belirlenmesinde temel ölçüt kusur oranıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 81 ve 84 çerçevesinde kolluk görevlilerince veya sürücülerce düzenlenen kaza tespit tutanakları ile Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM / TRAMER) üzerinden belirlenen kusur oranları kesin nitelikte olmayıp, ilgililerin bu oranlara itiraz etme hakkı bulunmaktadır.

SBM (TRAMER) Üzerinden Kusur Oranına İtiraz Süreci

Yalnızca maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında taraflarca düzenlenen anlaşmalı kaza tespit tutanağı veya kolluk tutanağı sigorta şirketlerine iletilir. Sigorta şirketleri SBM sistemi üzerinden kusur oranlarını (kusursuz, yarı kusurlu veya tam kusurlu şeklinde) değerlendirir:

• 5 İş Günü İtiraz Süresi: SBM tarafından belirlenen kusur oranının SMS veya e-posta yoluyla bildirilmesinden (ya da sistemde yayınlanmasından) itibaren 5 iş günü içinde sigortalılar kendi sigorta şirketleri aracılığıyla veya e-Devlet / SBM üzerinden ek belge ve görüntülerle (kamera kaydı, olay yeri fotoğrafları) kusur oranına itiraz edebilir.
• Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu: Sigorta şirketleri arasında mutabakat sağlanamazsa veya süresi içinde itiraz edilirse dosya SBM bünyesindeki Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu (Tutanak Değerlendirme Komisyonu) tarafından incelenerek sonuçlandırılır.

Yargısal Başvuru Yolları: Delil Tespiti ve Tazminat Davası

SBM sistemindeki 5 iş günlük idari itiraz süresinin kaçırılması veya Komisyon kararının hatalı olması halinde hak arama özgürlüğü sona ermez. Kaza tespit tutanakları aksi sabit oluncaya kadar geçerli resmi belge niteliğinde olup mahkemeleri bağlamaz:

• Sulh Hukuk Mahkemesi'nde Delil Tespiti (HMK m. 400): Henüz esas dava açılmadan önce, olay yerindeki izlerin kaybolmaması veya kusur durumunun trafik bilirkişisi marifetiyle tespit edilmesi amacıyla Sulh Hukuk Mahkemesi'nden delil tespiti talep edilebilir. Ancak Yargıtay uygulamasına göre salt kusur tespiti için müstakil bir "tespit davası" açmakta hukuki yarar olmayıp, kusur itirazı doğrudan eda davası (tazminat davası veya tahkim başvurusu) içinde incelenir.
• Sigorta Tahkim Komisyonu ve Mahkeme İncelemesi: Araç hasarı, değer kaybı veya bedensel zarar için Sigorta Tahkim Komisyonu'na ya da Asliye Ticaret / Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurulduğunda, hakem veya hâkim Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi'nden ya da Karayolları/üniversite kürsülerinden seçilecek makine mühendisi trafik bilirkişi heyetinden yeni bir kusur raporu alır.

Ceza Dosyasındaki Kusur Raporunun Hukuk Mahkemesine Etkisi (TBK m. 74)

Yaralamalı veya ölümlü trafik kazalarında yürütülen ceza yargılamasında alınan Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi kusur raporu büyük önem taşır. 6098 sayılı TBK m. 74 uyarınca hukuk hâkimi, ceza mahkemesinin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararıyla bağlı değilse de, ceza mahkemesince tespit edilen maddi olgularla bağlıdır. Bu nedenle hem ceza soruşturmasında hem de hukuk/tahkim yargılamasında kamera kayıtları, fren izi ölçümleri ve KTK m. 84'teki asli/tali kusur halleri titizlikle ortaya konulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

SBM'deki 5 iş günlük itiraz süresini kaçırdım, kusur oranı kesinleşti mi?

SBM nezdindeki idari itiraz süresi kapanmış olsa bile bu oran yargı mercileri önünde kesinleşmiş sayılmaz. Sigorta şirketine KTK m. 97 uyarınca yazılı başvuru yaparak Sigorta Tahkim Komisyonu'nda veya görevli mahkemede tazminat (hasar veya değer kaybı) talebinde bulunabilir ve yargılama aşamasında bilirkişi incelemesiyle gerçek kusur oranının tespitini sağlayabilirsiniz.

Trafik polisinin tuttuğu kaza tespit tutanağına doğrudan Sulh Ceza Hâkimliği'nde itiraz edilir mi?

Yargıtay ve uyuşmazlık mahkemesi kararları uyarınca, trafik zabıtasınca düzenlenen kaza tespit tutanakları idari yaptırım (trafik cezası) niteliğinde olmayıp teknik bir tespit belgesidir. Bu nedenle yalnız başına Sulh Ceza Hâkimliği'nde iptali istenemez; açılacak tazminat davasında veya yürüyen ceza soruşturmasında tutanağın aksinin bilirkişi raporuyla ispatlanması yoluna gidilir.

Asli kusur ile tali kusur oranları tazminat hesabında nasıl karşılık bulur?

SBM uygulamasında kusur oranları kusursuz (%0), eşit kusurlu (%50) ve tam kusurlu olarak belirlenirken; mahkeme ve Sigorta Tahkim Komisyonu bilirkişi incelemelerinde KTK m. 84 ve olayın oluş biçimine göre asli kusur genellikle %75 (6/8), tali kusur ise %25 (2/8) gibi gerçek ağırlık oranlarıyla hesaplanmaktadır.