Alman Aile Mahkemesi (Familiengericht) Boşanma Kararının Türkiye’de Tescili ve Tanıma-Tenfiz

Almanya’da yerleşik Türk vatandaşları veya çifte vatandaşlar/Mavi Kart sahipleri hakkında Alman Aile Mahkemeleri (Amtsgericht – Familiengericht) tarafından verilen boşanma kararları (Scheidungsbeschluss), kendiliğinden Türkiye’deki nüfus kayıtlarına işlenmez. Yabancı mahkeme kararı Türkiye’de usulüne uygun şekilde tanıtılmadığı veya nüfus kütüğüne tescil ettirilmediği sürece, taraflar Almanya’da bekar görünürken Türkiye Cumhuriyeti kayıtlarında evli kalmaya devam eder. Bu durum; yeniden evlenme engeli, mirasçılık sıfatının devamı ve mal rejimi uyuşmazlıkları gibi ciddi hukuki sonuçlar doğurur.

1. Alman Boşanma Kararlarında Kesinleşme (Rechtskraftvermerk) ve Apostil Şartı

Alman hukukunda boşanma kararları mahkeme kararı (Beschluss) niteliğindedir. Türkiye’de idari tescil veya dava yoluyla tanıma-tenfiz yapılabilmesi için ilk şart, kararın maddi anlamda kesinleşmiş olmasıdır. Kararın üzerine veya ekine mahkeme kalemi (Geschäftsstelle des Amtsgerichts) tarafından kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk / Rechtskraftzeugnis) düşülmüş olmalıdır.

Kesinleşmiş kararın Türkiye’de resmi belge olarak kabul edilebilmesi için, kararı veren yerel mahkemenin bağlı bulunduğu Eyalet Mahkemesi Başkanlığı (Präsident des Landgerichts veya Amtsgericht yetkili birimi) tarafından 1961 Lahey Apostil Şerhi vurulması zorunludur. Uygulamada sıkça yapılan hata, Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasında geçerli olan Brüksel IIb Tüzüğü (AB 2019/1111, eski Madde 39 belgesi) çok dilli standart formunun Türkiye’de yeterli sanılmasıdır. Türkiye AB üyesi olmadığından, Brüksel IIb sertifikası tek başına kabul edilmez; asıl mahkeme kararının (Scheidungsbeschluss) kesinleşme şerhli ve Apostilli örneği ile Türkçe tercümesi aranır.

2. İki Farklı Hukuki Yol: NHK m. 27/A İdari Tescil ve MÖHUK m. 50 Tanıma-Tenfiz Davası

Alman mahkemesi kararının Türkiye’de geçerli kılınması için kararın içeriğine ve tarafların tutumuna göre iki ayrı prosedür öngörülmüştür:

3. Versorgungsausgleich (Emeklilik Haklarının Denkleştirilmesi) ve Mal Rejimi Boyutu

Alman Aile Mahkemeleri boşanma kararı verirken kural olarak eşlerin evlilik süresince Almanya’da edindikleri emeklilik puanlarını (Deutsche Rentenversicherung) resen denkleştirir (Versorgungsausgleich). Karar metninde yer alan bu bölüm, Alman sosyal güvenlik sistemine özgü olduğundan Türkiye’de doğrudan nüfus tesciline engel oluşturmaz; ancak kararın gerekçeli veya hüküm kısmının eksiksiz tercümesi gerekir.

Öte yandan, eşlerin Türkiye’de bulunan taşınmazları (ev, arsa, tarla) veya Türkiye bankalarındaki mevduatları hakkında Alman mahkemesi çoğunlukla karar vermez. Boşanma kararının Türkiye’de tanınması veya tescil edilmesinin ardından, Türkiye’deki malvarlığı değerleri için 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca Türkiye’de ayrıca mal rejiminin tasfiyesi (edinilmiş mallara katılma alacağı) davası açılması mümkündür.

4. Gerekli Belgeler ve Konsolosluk Vekâletnamesi Süreci

• Kesinleşmiş Mahkeme Kararı Aslı: Üzerinde Rechtskraftvermerk bulunan Amtsgericht - Familiengericht boşanma ilamı.
• Apostil Şerhi: Karar aslına Landgericht tarafından vurulmuş ıslak imzalı/mühürlü Apostil belgesi.
• Onaylı Türkçe Tercüme: Almanya’daki konsoloslukça tanınan yeminli tercüman (konsolosluk tasdikli) veya Türkiye’de noter yeminli tercüman tarafından yapılmış ve noter onaylı çeviri.
• Fotoğraflı Özel Boşanma Vekâletnamesi: Sürecin Türkiye’de avukat aracılığıyla yürütülmesi halinde T.C. Başkonsolosluğundan (Berlin, Münih, Frankfurt, Köln, Düsseldorf, Stuttgart, Hamburg, Hannover vb.) veya Apostilli Alman noterinden (Notar) düzenlenmiş, "tanıma ve tenfiz davası açmaya / nüfusa tescil başvurusu yapmaya" özel yetki içeren vekâletname.

5. Sıkça Sorulan Sorular

Eski eşim Alman vatandaşı ve konsolosluğa gelmeyi reddediyor, ne yapmalıyım?

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi ve ilgili yönetmelik uyarınca, boşandığınız eşiniz Türk vatandaşı değilse (yabancı ülke vatandaşı ise) veya vefat etmişse, ortak başvuru şartı aranmaksızın tek başınıza (veya özel yetkili avukatınız aracılığıyla) idari tescil başvurusu yapabilirsiniz. Ancak eski eşiniz Türk vatandaşı (veya Mavi Kartlı) olup birlikte başvuruya yanaşmıyorsa, Türkiye’de Aile Mahkemesinde tek taraflı tanıma davası açılması gerekir.

Almanya’da kısa karar (Kürzung) verildi, gerekçesiz karar Türkiye’de geçerli olur mu?

İdari tescil (NHK m. 27/A) işlemlerinde kesinleşme şerhli ve Apostilli hüküm fıkrası çoğu zaman yeterli kabul edilmekle birlikte, Türkiye’de Aile Mahkemesinde açılacak tanıma ve tenfiz davalarında mahkeme, Türk kamu düzenine aykırılık ve savunma hakkı denetimi (MÖHUK m. 54) yapabilmek için tam metin kararı incelemek isteyebilir. Bu nedenle kararın tam nüshasının alınması hak kaybını önler.

Tanıma davası için Almanya’daki eski eşe tebligat yapılması gerekir mi?

Evet. Mahkeme yoluyla açılan tanıma-tenfiz davalarında karşı tarafa dava dilekçesi ve duruşma günü tebliğ edilir. Eski eşiniz de Türkiye’de bir avukata vekâlet verirse tebligat birkaç gün içinde avukatına yapılır ve dava tek celsede sonuçlanabilir. Aksi halde 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca Almanya’ya yurt dışı tebligat çıkarılır.

Alman mahkemesinin verdiği velayet ve nafaka kararı nüfus müdürlüğünde tescil edilir mi?

Nüfus müdürlükleri veya konsolosluklar yalnızca boşanma (medeni hal) hükmünü tescil eder. Velayet, kişisel ilişki kurulması ve iştirak/yoksulluk nafakası gibi icrai nitelikteki hükümlerin Türkiye’de hüküm doğurması ve İcra Müdürlüklerinde takibe konulabilmesi için Aile Mahkemesinde tenfiz davası açılması şarttır.