Yabancı Mahkeme Boşanma Kararlarının Nüfusa Tescili (NHK m. 27/A) ve Tanıma-Tenfiz

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Boşanma ve Nüfusa Tescil Seçenekleri

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının yabancı bir ülke mahkemesinde veya idari makamında boşanmaları halinde, bu karar kendiliğinden Türkiye'deki nüfus kayıtlarına işlenmez. Yabancı ülkede boşanmış olan kişi, Türkiye'deki nüfus kütüğünde halen "evli" görünmeye devam eder. Bu durum yeniden evlenme engeli oluşturduğu gibi miras hukuku ve mal rejimi bakımından da ciddi hukuki sonuçlar doğurur.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlar için mevcut duruma göre üç farklı hukuki prosedür söz konusudur:

• 1. Yabancı Ülkede Boşanılmışsa — İdari Tescil (5490 s. NHK m. 27/A): Mahkemeye gitmeden konsolosluk veya nüfus müdürlüğünde tescil.
• 2. Yabancı Ülkede Boşanılmışsa — Tanıma ve Tenfiz Davası (5718 s. MÖHUK m. 50-58): İdari tescil şartları oluşmadığında veya nafaka/velayet/tazminat hükümlerinin icrası gerektiğinde Aile Mahkemesinde açılan dava.
• 3. Henüz Boşanılmamışsa — Doğrudan Türkiye'de Boşanma Davası (4721 s. TMK m. 161-166): Yurt dışındaki eşlerin Türkiye'deki Aile Mahkemesinde anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası açması.

1. 5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu Madde 27/A: İdari Boşanma Tescili

2017 yılında 5490 sayılı Kanun'a eklenen 27/A maddesi ile yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin kararların, Türkiye'de dava açılmaksızın doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilmesine imkan tanınmıştır. Bu idari yolun uygulanabilmesi için kanunun aradığı şartlar şunlardır:

• Kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili adli veya idari makam tarafından verilmiş olması ve usulüne göre kesinleşmiş bulunması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Birlikte Başvuru Şartı: Tarafların bizzat veya kanuni temsilcileri ya da vekillleri aracılığıyla birlikte (veya bir tarafın başvurusundan itibaren 90 gün içinde diğer tarafın da muvafakat ederek) yurt dışında Türk Başkonsolosluğuna, Türkiye'de ise İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne başvurması,
• Tek Taraflı Başvuru İstisnası: Eşlerden birinin ölmüş olması ya da yabancı ülke vatandaşı olması halinde, Türk vatandaşı olan diğer eşin veya vekilinin tek başına başvurusu ile idari tescil yapılabilir.

2. 5718 Sayılı MÖHUK Madde 50-58: Tanıma ve Tenfiz Davası

Eğer her iki eş de Türk vatandaşı (veya çifte vatandaş/Mavi Kartlı) olup birlikte başvuru yapmaya yanaşmıyorsa ya da yabancı mahkeme kararında yer alan velayet, iştirak/yoksulluk nafakası, maddi-manevi tazminat veya mal paylaşımı gibi icrai hükümlerin Türkiye'de infaz edilmesi (icraya konulması) gerekiyorsa, 5490 s. NHK m. 27/A idari yolu yeterli olmaz. Bu durumda 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 50-58 uyarınca Türkiye'deki Aile Mahkemesinde Tanıma ve Tenfiz Davası açılması zorunludur.

• Gerekli Belgeler (MÖHUK m. 53): Yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulüne göre onaylanmış aslı (veya onaylı örneği), ilamın kesinleştiğini gösteren şerh veya belge, bu belgelerin Apostil şerhleri, Türkçe yeminli tercümeleri ve fotoğraflı özel tanıma-tenfiz vekâletnamesi.
• Türkiye'ye Gelme Zorunluluğu Yoktur: Tanıma ve tenfiz davalarında tarafların Türkiye'ye gelerek duruşmaya katılması zorunlu değildir; süreç tamamen avukat aracılığıyla yürütülür.

3. Yurt Dışında Yaşayanların Doğrudan Türkiye'de Boşanma Davası Açması

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, yaşadıkları ülkedeki boşanma prosedürlerinin uzun sürmesi (örneğin bazı Avrupa ülkelerinde 1-3 yıllık zorunlu ayrılık süresi şartı) veya yargılama giderlerinin yüksekliği nedeniyle doğrudan Türkiye'de boşanma davası açmayı tercih edebilmektedir. MÖHUK m. 41 uyarınca Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davalarda, Türkiye'de yerleşim yeri bulunmasa dahi ilgilinin sakin olduğu yer, o da yoksa Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri yetkilidir.

• Çekişmeli Boşanma Davası: Tarafların Türkiye'ye gelmesine gerek olmaksızın, fotoğraflı boşanma vekâletnamesi ile avukat tarafından açılır ve sonuçlandırılır.
• Anlaşmalı Boşanma Davası (TMK m. 166/3): Evlilik en az 1 yıl sürmüşse, tarafların hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolünü tek bir duruşmada Aile Mahkemesi hakimi huzurunda bizzat onaylamaları şarttır.

Sık Sorulan Sorular

Eski eşim yabancı ülke vatandaşı; nüfusta boşanmayı tescil ettirmek için onun imzası gerekir mi?

Hayır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 27/A maddesi ve ilgili Yönetmelik uyarınca, boşanan eşlerden birinin yabancı ülke vatandaşı olması veya vefat etmiş olması halinde, Türk vatandaşı olan eşin (veya özel yetkili avukatının) kesinleşmiş, apostilli ve tercümeli boşanma kararıyla tek başına başvurması idari tescil için yeterlidir.

İkisi de Türk vatandaşı olan eşlerden biri idari tescile muvafakat etmezse ne olur?

Her iki eşin de Türk vatandaşı (veya çifte vatandaş) olduğu durumlarda, eşlerden biri konsolosluğa veya nüfus müdürlüğüne başvurup diğer eş 90 gün içinde başvuruya katılmazsa idari tescil talebi reddedilir. Bu durumda Türkiye'deki Aile Mahkemesinde Tanıma (veya Tenfiz) Davası açılması gerekir; mahkeme sürecinde karşı tarafın rızası aranmaz, usulüne uygun tebligat yapılması yeterlidir.

Tanıma ile Tenfiz arasındaki fark nedir?

Tanıma (MÖHUK m. 58), yabancı mahkeme ilamının kesin hüküm veya kesin delil kuvvetinin Türkiye'de kabul edilmesidir; sadece boşanma hükmünün nüfusa işlenmesi için tanıma yeterlidir. Tenfiz (MÖHUK m. 50) ise yabancı kararda yer alan nafaka, tazminat veya çocuk teslimi/velayet gibi icrai nitelikteki hükümlerin Türkiye'de zorla icra edilebilir (infaz edilebilir) hale getirilmesidir.