Kanada'da (Toronto, Montreal, Vancouver, Ottawa, Calgary vb.) yaşayan Türk vatandaşları ve yabancı uyruklu mirasçılar, Türkiye'de vefat eden yakınlarının (murisin) malvarlığı hakkında her zaman yeterli bilgiye sahip olamamaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 599 uyarınca külli halefiyet ilkesi geçerlidir: Mirasçılar, miras bırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kazanırlar ve miras bırakanın kişisel borçlarından kendi şahsi malvarlıklarıyla da müteselsilen sorumlu olurlar. Bu ağır sorumluluktan kurtulmanın tek yasal yolu mirasın reddi (reddi miras) kurumudur.
1. Mirasın Gerçek Reddi ile Hükmen Reddi Arasındaki Farklar (TMK m. 605)
Türk Medeni Kanunu madde 605, mirasçılara iki farklı reddi miras imkanı tanımıştır: Süreye tabi olan gerçek ret (m. 605/1) ve terekenin borca batık olmasına dayanan hükmen ret (m. 605/2).
| Kriter | Mirasın Gerçek Reddi (TMK m. 605/1) | Mirasın Hükmen Reddi (TMK m. 605/2) |
|---|---|---|
| Koşulu | Hiçbir sebep göstermeksizin, mirasçının kayıtsız ve şartsız irade beyanı | Ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczinin (borca batıklığının) açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması |
| Yasal Süre | Miras bırakanın ölümünü ve mirasçı olunduğunu öğrenme tarihinden itibaren 3 ay (hak düşürücü süre) | Süre sınırı yoktur; 3 aylık süre kaçırılmış olsa dahi her zaman ileri sürülebilir |
| Görevli ve Yetkili Mahkeme | Miras bırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi (hasımsız başvuru) | Alacakbilen/takip yapan alacaklılara karşı Asliye Hukuk Mahkemesi (veya açılmış davada itiraz olarak) |
| İspat Yükü | Sadece süresinde başvurulduğunun kontrolü (borca batıklık aranmaz) | Ölüm anında tereke borçlarının (pasifin) aktif malvarlığından fazla olduğunun mahkemece araştırılması |
2. 3 Aylık Sürenin Başlangıcı ve Sürenin Uzatılması (TMK m. 606 ve 615)
Mirasın gerçek reddinde 3 aylık hak düşürücü süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten işler:
- Yurt Dışında Yaşama ve Geç Öğrenme: Kanada'da yaşayan ve miras bırakanla uzun süredir irtibatı bulunmayan mirasçı, vefatı daha sonraki bir tarihte (örneğin kendisine bir icra tebligatı geldiğinde) öğrendiğini kanıtlarsa, 3 aylık süre bu öğrenme tarihinden başlar.
- Önemli Sebeplerle Süre Uzatımı (TMK m. 615): Önemli sebeplerin varlığı halinde (örneğin mirasçıların Kanada'da yaşaması ve terekenin durumunu araştırmanın zaman alması) Sulh Hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınmış olan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir.
- Altsoya (Çocuklara) Geçiş Riski (TMK m. 611): Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse, onun payı mirası açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi kendi altsoyuna (çocuklarına) geçer. Bu nedenle borçlu mirastan çocukları da korumak için ya tüm en yakın yasal mirasçıların mirası reddetmesi (TMK m. 612) ya da çocukların da (ergin değillerse velayet/kayyım kurallarına göre) mirası reddetmesi gerekir.
3. Kanada'dan Özel Yetkili Vekâletname Düzenlenmesi
Mirasın reddi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak niteliğinde olduğundan, genel dava vekâletnamesi ile mirası reddetmek mümkün değildir. T.C. Ottawa Büyükelçiliği veya T.C. Toronto, Montreal, Vancouver Başkonsolosluklarından verilecek vekâletnamede açıkça "mirası kayıtsız ve şartsız reddetmeye (reddi miras yapmaya) ve terekenin borca batık olduğunun tespiti davası açmaya" özel yetkisinin yer alması şarttır. Ayrıca Kanada, 11 Ocak 2024 tarihi itibarıyla 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi'ne resmen taraf olduğundan, Kanada resmi makamlarınca düzenlenen belgeler de artık Apostil şerhi ile Türkiye'de kullanılabilmektedir.
4. Sık Sorulan Sorular
Vefattan 2 yıl sonra Türkiye'den borç için icra kâğıdı geldi; 3 aylık süreyi kaçırdığım için borcu ödemek zorunda mıyım?
Hayır. Miras bırakanın vefat tarihinde borçları malvarlığından fazlaysa (tereke borca batıksa), TMK madde 605/2 uyarınca miras zaten kanunen "reddedilmiş" sayılır. Bu durumda 3 aylık süre sınırı olmaksızın alacaklılara karşı Asliye Hukuk Mahkemesi'nde Mirasın Hükmen Reddi (Terekenin Borca Batık Olduğunun Tespiti) Davası açarak icra takibinden ve borçtan tamamen kurtulabilirsiniz.
Mirası reddedersem babamdan/eşimden bağlanan SGK dul veya yetim aylığını kaybeder miyim?
Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre dul ve yetim aylığı (ölüm aylığı), miras hukukundan değil sosyal güvenlik hukukundan doğan bağımsız bir haktır. Mirası reddeden eş veya çocuklar SGK'dan ölüm aylığı almaya devam edebilirler ve bu aylığı almaları mirası kabul ettikleri anlamına gelmez.
Mirası reddetmeden önce vefat edenin banka hesabından para çekersem veya kirasını alırsam ne olur?
TMK madde 610/2 uyarınca, ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan veya miras bırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı, mirası reddetme hakkını kaybeder. Bu nedenle ret sürecinde tereke mallarına kesinlikle dokunulmamalıdır.
İlgili Mevzuat, Emsal İçtihat ve Hesaplama Araçları
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.