Japonya'da (Tokyo, Osaka, Nagoya, Yokohama vb.) ve Uzak Doğu ülkelerinde yaşayan Türk vatandaşları ile Türkiye'de miras bırakanı bulunan yabancı uyruklu mirasçılar, saat farkı ve coğrafi uzaklık nedeniyle Türkiye'deki bankacılık işlemlerini şahsen yürütmekte güçlük çekmektedir. Türkiye'de vefat eden bir yakından kalan banka mevduatlarının tahsili, 10 yıllık hareketsizlik zamanaşımı ve icra/vergi haczi kaynaklı banka blokelerinin kaldırılması süreçleri özel mevzuat hükümlerine tabidir.
1. Miras Kalan Banka Hesaplarının Sorgulanması ve İntikali
Miras bırakanın (murisin) vefatı üzerine Türkiye'deki hangi bankalarda mevduatı, yatırım fonu, altın hesabı veya kiralık kasası bulunduğunun tespiti ve mirasçılara ödenmesi şu aşamalarla gerçekleştirilir:
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Alınması: TMK m. 598 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi'nden veya (yabancı unsur/kayıt engeli yoksa) noterlikten miras paylarını gösteren veraset ilamı alınır.
- Tüm Bankalarda Hesap Araştırması: Miras bırakanın hangi bankalarda hesabı olduğu tam olarak bilinmiyorsa, Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılacak Terekenin Tespiti başvurusu veya bankalar genel müdürlüklerine yapılacak resmi vekil başvuruları ile tüm mevduat ve kiralık kasa varlığı ortaya çıkarılır.
- Veraset ve İntikal Vergisi (VİV) İlişiksizlik Belgesi: 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu madde 17 uyarınca bankalar, veraset ve intikal vergisinin ödendiğine dair vergi dairesinden "İlişiksizlik Belgesi" (Tasdikname) ibraz edilmedikçe mirasçılara tam ödeme yapamaz (ancak istihkak tutarının %5'ini vergi karşılığı olarak tevkif ettikten sonra bakiyesini ödeyebilirler).
- Elbirliği Mülkiyeti ve Tek Başına Tahsil: Miras ortaklığı (TMK m. 640) devam ettiği sürece bankalar tüm mirasçıların (veya vekillerinin) birlikte başvurusunu arar. Diğer mirasçılar iş birliği yapmıyorsa Sulh Hukuk Mahkemesi'nden elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi (TMK m. 644) talep edilerek her mirasçının kendi payını bağımsız çekmesi sağlanır.
2. Banka Hesaplarına İlişkin Başlıca Hukuki Sorunlar ve Çözüm Yolları
| Hesap Sorunu | Yasal Dayanak | Hukuki Çözüm ve Başvuru Yolu |
|---|---|---|
| 10 Yıllık Hareketsizlik Zamanaşımı | 5411 s. Bankacılık Kanunu m. 62 | En son talep, işlem veya yazılı talimat tarihinden başlayarak 10 yıl içinde aranmayan mevduat ve alacaklar TMSF'ye gelir kaydedilir; süre dolmadan işlem/yazılı başvuru yapılması şarttır |
| İcra Haczi Kaynaklı Bloke | 2004 s. İİK m. 62, 65, 72, 89 | İcra dosyası incelenerek usulsüz tebligat şikâyeti, gecikmiş itiraz, menfi tespit davası veya borcun kapatılmasıyla fek müzekkeresi gönderilmesi |
| Vergi / Kamu Alacağı e-Haczi | 6183 s. AATUHK m. 62, 79 | Vergi dairesi nezdinde borcun kaynağı, tebligat usulü ve zamanaşımı incelenerek idari itiraz veya Vergi Mahkemesi'nde dava açılması |
| SIM Kart / Kimlik Güncelleme Kısıtlaması | BDDK ve MASAK Düzenlemeleri | Yurt dışı numara tanımlaması, kimlik ve adres teyidi işlemlerinin özel yetkili banka vekâletnamesi veya şube nezdinde tamamlanması |
3. T.C. Tokyo Büyükelçiliği ve T.C. Nagoya Başkonsolosluğu İşlemleri
Japonya'da yaşayanların Türkiye'deki banka ve miras işlemlerini yürütebilmeleri için T.C. Tokyo Büyükelçiliği veya T.C. Nagoya Başkonsolosluğu noterlik servisinden vekâletname düzenletmeleri mümkündür. Japonya aynı zamanda 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraftır; bu nedenle Japon uyruklu mirasçıların Japonya resmi makamlarından (Belediye / Koseki Tohon veya Noter - Koshonin Yakuba) alacakları belgeler, Japonya Dışişleri Bakanlığı (Gaimusho) veya yetkili makamdan alınan Apostil şerhi ve Türkiye'de onaylı Türkçe tercümesi ile Türk mahkemelerinde geçerlidir.
4. Sık Sorulan Sorular
Türkiye'deki banka hesabım 10 yıl işlem görmediği için TMSF'ye devredilirse paramı geri alabilir miyim?
5411 sayılı Bankacılık Kanunu madde 62 uyarınca bankalar, 10 yıllık zamanaşımı süresi dolmadan önce hak sahiplerini uyarmak ve listeleri ilan etmekle yükümlüdür. Süre dolduktan sonra Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devredilen tutarlar kural olarak Fona gelir kaydedilir; ancak bankanın kanuni ihbar/tebligat yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya hesap sahibinin vefatı/haklı mazereti gibi özel durumlar varsa yargı yoluna başvurulabilir. Bu riskle karşılaşmamak için 10 yıl dolmadan hesaptan en az bir işlem yapılması veya yazılı talimat verilmesi gerekir.
Vefat eden yakınımın Türkiye'de kiralık kasası varsa nasıl açılır?
Kiralık kasa (safe deposit box), vergi dairesi memuru, banka yetkilisi ve tüm mirasçılar (veya vekilleri) huzurunda tutanakla açılır. Kasa muhteviyatı tespit edilerek Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesine dahil edilir ve ilişiksizlik belgesi alındıktan sonra mirasçılara teslim edilir.
Türkiye'deki bankam sadece genel dava vekâletnamesi ile para çekmeme izin vermiyor; ne yapmalıyım?
Bankalar iç mevzuatları gereği genel dava vekâletnameleri ile hesaplardan para çekilmesini veya transfer yapılmasını kabul etmezler. Vekâletnamede açıkça banka işlemleri (veya miras intikali kapsamında "miras bırakanın banka hesaplarındaki mevduatları miras payı oranında tahsile, ahzu kabza ve müvekkilin şahsi hesabına aktarmaya") yetkisinin yer alması gerekir.
İlgili Mevzuat, Emsal İçtihat ve Hesaplama Araçları
İlgili Çalışma Alanları
İlgili Temel Kanunlar
Emsal Yüksek Mahkeme Kararları
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.