Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma (Yedieminliği Suistimal) Suçu (TCK m. 289)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

Uygulamada "yedieminliği suistimal" olarak bilinen muhafaza görevini kötüye kullanma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun "Adliyeye Karşı Suçlar" bölümünün 289. maddesinde düzenlenmiştir. İcra daireleri, mahkemeler, vergi daireleri veya kolluk makamları tarafından usulüne uygun olarak muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim edilen rehinli, hacizli veya herhangi bir nedenle el konulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

İcra takiplerinde haczedilen menkul malların (ev veya işyeri eşyalarının, makinelerin, araçların) muhafaza altına alınmayarak bizzat borçlunun kendisine veya üçüncü bir kişiye "yediemin" sıfatıyla bırakılması oldukça yaygındır. Kanun koyucu TCK m. 289/1’in ikinci cümlesinde, yediemin olarak bırakılan malın "bu malın sahibi (borçlu)" olması halinde verilecek cezanın yarı oranında (1/2) tenzil edileceğini hükme bağlamıştır. Böylece kendi hacizli malını yediemin olarak teslim alıp satış yerine getirmeyen veya elden çıkaran borçlunun cezası 1 ay 15 günden 1 yıla kadar hapis ve adlî para cezasına düşmektedir.

Muhafaza görevini kötüye kullanma suçu takibi şikâyete bağlı bir suç olmayıp savcılıkça resen soruşturulur. Ancak 24 Kasım 2016 tarihli 6763 sayılı Kanun ile CMK m. 253/1-b’de yapılan düzenleme uyarınca, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın TCK’da yer alan ve üst sınırı 3 yılı (adlî para cezasıyla birlikte 2 yılı) geçmeyen suçlar uzlaştırma kapsamına alındığından, TCK m. 289 suçu "zorunlu uzlaştırma" kapsamındadır. Ayrıca TCK m. 289/2’de çok güçlü bir etkin pişmanlık hükmü öngörülmüştür: Eşyayı kovuşturma başlamadan önce iade eden veya bedelini ödeyen kişi hakkında cezaların beşte dördü (4/5) tenzil edilir.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Usulüne Uygun Haciz ve Yedieminlik Teslim Tutanağı Şartı (Yargıtay 8. ve 16. CD): Suçun oluşabilmesi için ortada hukuken geçerli bir haciz (örneğin İİK m. 82 kapsamında haczi caiz olmayan haline münasip tek ev eşyası olmaması), haczin İİK m. 106-110 uyarınca süresinde satışının istenmiş olması nedeniyle düşmemiş olması ve malın sanığa yediemin olarak bırakıldığına dair imzalı haciz tutanağının bulunması şarttır.
• Teslim Muhtırasının Usulüne Uygun Tebliği ve Yolluk/Nakliye Gideri: Yediemin haciz mahallinde malı başka bir yere kaçırmamışsa, sırf satış günü malı satış yerine getirmedi diye cezalandırılabilmesi için; kendisine satış yer ve saatini bildiren muhtıranın usulüne uygun tebliğ edilmiş olması veya malın bulunduğu adrese gidilerek fiilen mahallinde hazır bulundurulmasının istenmesi gerekir. Hacizli malın başka bir ilçedeki satış yerine taşınması masraf gerektiriyorsa ve alacaklı bu nakliye masrafını yatırmamışsa yedieminin malı kendi cebinden masraf yaparak götürme zorunluluğu yoktur.
• İcra Borcunun Tamamen Ödenmesi veya Haczin Düşmesi: Suç tarihinden (teslim emrine muhalefet tarihinden) önce icra dosyasındaki borcun tamamen ödenmiş olması, alacaklının hacizden vazgeçmesi veya İİK m. 106-110 uyarınca yasal süresi içinde satış istenmediği için haczin kendiliğinden kalkmış (düşmüş) olması halinde, ortada hukuken geçerli bir haciz kalmadığından TCK m. 289 suçu oluşmaz ve beraat kararı verilir.
• CMK m. 253 Zorunlu Uzlaştırma Prosedürü: TCK m. 289/1’de öngörülen ceza "3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adlî para cezası" olduğundan, CMK m. 253/1-b uyarınca uzlaştırmaya tabidir; uzlaştırma girişimi yapılmadan dava açılamaz.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.