Evcil veya Sahipsiz Hayvanı Kasten Öldürme ve İşkence/Kötü Muamele Suçu (5199 s. K. m. 28/A)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

Uzun yıllar boyunca Türk hukukunda sahipli bir hayvanın öldürülmesi veya yaralanması yalnızca 5237 sayılı TCK m. 151/2 kapsamında "mala zarar verme" suçu (şikâyete tabi, 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adlî para cezası) olarak değerlendirilmiş; sahipsiz sokak hayvanlarının öldürülmesi veya işkence görmesi ise adli bir suç bile sayılmayarak 5199 sayılı Kanun kapsamında sadece idari para cezası (kabahat) ile geçiştirilmiştir. 9 Temmuz 2021 tarihli 7332 sayılı Kanun ile TCK m. 151/2 yürürlükten kaldırılmış ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’na "Adli cezalar" başlıklı 28/A maddesi eklenerek hayvanların "mal" değil "can" olduğu kabul edilmiş; sahipli ve sahipsiz (sokak) hayvan ayrımı kaldırılarak hayvana karşı kasten öldürme ve işkence fiilleri doğrudan hapis cezası gerektiren adli suçlar haline getirilmiştir.

5199 sayılı Kanun m. 28/A-2 uyarınca; kanuni istisnalar (tıbbi/kanuni zorunluluklar, kurban ve gıda amaçlı kesimler vb.) hariç olmak üzere, bir ev hayvanını veya evcil hayvanı (sahipli kedi/köpek veya sahipsiz sokak hayvanı dahil) kasten öldüren kişi 6 aydan 4 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bir ev hayvanına veya evcil hayvana işkence eden ya da acımasız ve zalimce muamelede bulunan kişi ise m. 28/A-4 uyarınca 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçların birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenmesi (örneğin zehirli et bırakılarak birden fazla sokak hayvanının öldürülmesi) veya veteriner hekim ya da hayvanları korumakla görevlendirilen kişiler tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında (1/2) artırılır (m. 28/A-6).

Soruşturma usulü bakımından 5199 sayılı Kanun m. 28/A-7’de özel bir muhakeme kuralı düzenlenmiştir: Bu maddede belirtilen suçların işlenmesi hâlinde soruşturma yapılması, Tarım ve Orman Bakanlığının il veya ilçe müdürlükleri tarafından Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Ancak kanun koyucu üç önemli istisna ve güvence getirmiştir: 1) "Suçüstü" hâlinde yazılı başvuru şartı aranmaksızın genel hükümlere göre doğrudan soruşturma yapılır; 2) Suç üzerine vatandaşların yaptığı ihbarlar Cumhuriyet başsavcılığınca gecikmeksizin ilgili il/ilçe tarım müdürlüğüne bildirilir ve müdürlük başvurusu sağlanır; 3) Sahipli hayvana karşı işlenen suçlarda Tarım ve Orman Müdürlüğünün yanı sıra "hayvan sahibinin şikâyeti" üzerine de doğrudan soruşturma yapılır.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Kast ile Taksir Ayrımı (Trafik Kazasında Hayvana Çarpma): 5199 sayılı Kanun m. 28/A’daki öldürme ve işkence suçları yalnızca "kasten" (doğrudan kast veya olası kastla) işlenebilir; taksirle hayvan öldürme veya yaralama kanunda adli suç olarak düzenlenmemiştir. Bu nedenle trafikte seyir halindeyken aniden yola çıkan kedi veya köpeğe istemeden (taksirle) çarpan sürücü açısından 5199 s. Kanun m. 28/A suçu oluşmaz (ancak 2918 s. KTK ve 5199 s. Kanun m. 21 uyarınca veterinere götürme ve bildirim yükümlülüğü ile sahipli hayvanda TBK m. 49 tazminat sorumluluğu doğar; sürücü hayvanı gördüğü halde bilerek üzerine sürüp ezmişse m. 28/A-2 kasten öldürme suçu oluşur).
• Zehirli Gıda Bırakarak Birden Fazla Hayvanı Öldürme (m. 28/A-2, 6 ve TCK m. 185): Sokak hayvanlarını öldürmek kastıyla kamuya açık alana tarım ilacı/zehir karıştırılmış et veya mama bırakan ve birden fazla hayvanın ölümüne neden olan fail hakkında 5199 s. Kanun m. 28/A-2 cezası m. 28/A-6 uyarınca yarı oranında artırılır (9 aydan 6 yıla kadar hapis).
• Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlüğü Yazılı Başvuru Şartının Tamamlatılması: Suçüstü hali dışında sahipsiz hayvana yönelik öldürme veya işkence olayında, doğrudan vatandaş ihbarıyla soruşturma başlatılmışsa savcılıkça (veya sehven başvuru alınmadan dava açılmışsa mahkemece durma kararı verilerek) Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlüğüne müzekkere yazılıp m. 28/A-7 kapsamındaki yazılı başvuru şartı tamamlatılmalıdır.
• Tehlikeli Köpek Saldırısı ve Zaruret Hali / Meşru Savunma (TCK m. 25): Kendisine, çocuğuna veya bir başkasına yönelik gerçekleşen ağır ve ani bir hayvan saldırısını o anda başka türlü defetme imkânı bulunmadığı için zorunlu ve orantılı biçimde müdahale eden kişi açısından TCK m. 25/1-2 (meşru savunma / zorunluluk hali) şartlarının bulunup bulunmadığı somut olayın kamera kayıtları ve tanık beyanlarıyla incelenir.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.