Ticareti Usulsüz Terk Etme (İİK m. 337/a) ve Hakikate Muhalif Mal Beyanı Suçu (İİK m. 338)

Suçun Hukuki Tanımı, Korunan Değer ve Unsurları

Ticari hayatta borçlu tacirlerin veya şirketlerin alacaklılardan kurtulmak amacıyla işyerlerini bir gecede boşaltıp adres terk etmeleri ya da icra dairesine gerçeğe aykırı mal beyanında bulunmaları alacaklıların tahsil kabiliyetini ağır biçimde zedeler. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 337/a maddesi "Ticareti terk edenlerin cezası"nı, 338. maddesi ise "Hakikate muhalif beyanda bulunanların cezası"nı düzenleyerek bu eylemleri hapis yaptırımına bağlamıştır.

İİK m. 44 uyarınca ticareti terk eden bir tacir, 15 gün içinde keyfiyeti kayıtlı bulunduğu ticaret siciline bildirmeye ve bütün aktif ve pasifi ile alacaklılarının isim ve adreslerini gösteren bir mal beyanında bulunmaya mecburdur; ayrıca bu beyan tarihinden itibaren iki ay süreyle haczi kabil malları üzerinde tasarruf edemez. İİK m. 337/a uyarınca; 44. maddeye göre mal beyanında bulunmayan veya beyanında mevcudunu eksik gösteren ya da aktifinde yer alan malı haciz veya iflas memuruna göstermeyen veyahut beyanından sonra bu mallar üzerinde tasarrufta bulunan borçlu, bundan zarar gören alacaklının şikâyeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

İİK m. 338/1 ise bu Kanuna göre istenen beyanı (özellikle İİK m. 74 mal beyanını, istihkak veya üçüncü kişi beyanlarını) hakikate muhalif (gerçeğe aykırı) surette yapan kimsenin, alacaklının şikâyeti üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılmasını öngörür. Not edilmelidir ki "hiç mal beyanında bulunmama" fiiline ilişkin İİK m. 337/1’deki hapis cezası Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş (yalnızca İİK m. 76 uyarınca mal beyanında bulununcaya kadar bir defaya mahsus ve 3 ayı geçemeyen zorlama hapsi kalmıştır); buna karşılık mal beyanında bulunup da "gerçeğe aykırı mal beyanı verme" suçu (İİK m. 338/1) adli hapis cezası olarak yürürlüktedir.

Temel Şekli, Nitelikli Halleri ve Ceza Hükümleri

Yargıtay Uygulama İlkeleri ve İspat Kriterleri

• Failin TTK Anlamında "Tacir" Olması Şartı (Esnaf Ayrımı - Yargıtay 12. CD): İİK m. 44 ve m. 337/a yalnızca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 12 ve 16 anlamında "tacir" sayılan gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanabilir. Ticaret siciline kayıtlı olsa dahi faaliyet hacmi itibarıyla "esnaf" (TTK m. 15) niteliğinde olan veya basit usulde vergilendirilen gerçek kişiler ticareti terk etme suçunun faili olamazlar.
• Ticaretin Fiilen Terk Edilip Edilmediğinin Zabıta ve Vergi Dairesi Kayıtlarıyla Araştırılması: Şirketin veya gerçek kişi tacirin ticareti gerçekten terk edip etmediğinin tespiti için; ticaret sicili kayıtları, vergi dairesinden mükellefiyetin devam edip etmediği ve beyanname verilip verilmediği sorulmalı, ayrıca kayıtlı işyeri adresinde zabıta araştırması (veya keşif) yapılarak adresin fiilen boşaltılıp boşaltılmadığı netleştirilmelidir.
• Gerçeğe Aykırı Mal Beyanında (İİK m. 338/1) Borçlunun Kasten Gizleme İradesi: Borçlunun "haczi kabil malım yoktur" beyanının İİK m. 338/1 suçunu oluşturması için, beyan tarihinde borçlunun gerçekten haczedilebilir mal veya gelirinin bulunması ve bunu alacaklıdan gizleme kastıyla hareket etmesi gerekir. Alacaklının UYAP üzerinden zaten görüp haczettiği veya üzerinde rehin/haciz bulunan bir malın beyan dilekçesinde yazılmamış olması kast unsurunu oluşturmaz.
• Şikâyet Süresinin Başlangıcı (İİK m. 347): Ticareti terk etme suçunda 3 aylık şikâyet süresi, alacaklının borçlunun işyerini kapattığını (ticareti terk ettiğini) somut olarak öğrendiği tarihten (örneğin ödeme emrinin veya haciz tutanağının "borçlu adresten taşınmış / işyerini kapatmış" şerhiyle döndüğü ve alacaklının bunu öğrendiği tarihten) itibaren işlemeye başlar.

Ceza Muhakemesi Süreci: Soruşturmadan Kanun Yoluna

Sık Sorulan Sorular

Bu sayfada yer alan ceza hukuku bilgileri 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve ilgili özel ceza kanunları hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her ceza soruşturması ve kovuşturması somut olayın delil durumuna göre değerlendirilir.